Τράπεζες

Του Κώστα Καλλωνιάτη

Η κρίση που διατάραξε  με πρωτοφανή τρόπο την παγκόσμια  οικονομία το 2008 ήταν χρηματοπιστωτική και ήλθε στην επιφάνεια με την  κατάρρευση μιας μεγάλης επενδυτικής  τράπεζας, της Lehman Brothers, η οποία πυροδότησε μία βαθιά ύφεση στις ΗΠΑ και ακολούθως σε όλο τον αναπτυγμένο κόσμο.

Μερικές εβδομάδες  μετά την πτώση της Lehman, πλήθος τραπεζών παρέπαιε σε όλο τον κόσμο, η χρηματοδότηση του εμπορίου είχε στεγνώσει και οι μεγάλοι εξαγωγείς στην Ασία και την Ευρώπη υπέφεραν από κάμψη παραγωγής ανάλογης κλίμακας με αυτήν της καταστροφικής δεκαετίας του ’30. Υπερβολική μόχλευση, δομημένα ομόλογα, πιστωτικά παράγωγα και τοξικοί τίτλοι διαχυμένοι απλόχερα σε μεγάλο μέρος του χρηματοπιστωτικού συστήματος αποτέλεσαν το εύφλεκτο υλικό (συστημικός κίνδυνος) πάνω στο οποίο γιγαντώθηκε και απλώθηκε η φωτιά της κρίσης.

Η άμεση αντίδραση  κεντρικών τραπεζών και κυβερνήσεων  ανά τον πλανήτη ήταν να ανοίξουν τους κρουνούς παραγωγής δανεικού χρήματος και να γεμίσουν με άφθονη ρευστότητα τις τραπεζικές δεξαμενές. Όμως, η καταστροφή του χάρτινου πλούτου των τραπεζών συνεχιζόταν καθώς η πραγματική οικονομία διολίσθαινε στην ύφεση και τον αποπληθωρισμό, με αποτέλεσμα η νέα ρευστότητα που λάμβαναν οι τράπεζες να διακρατείται για την κάλυψη νέων ζημιών και να μην αποδίδεται στις επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά παρά μόνον επιλεκτικά για αναχρηματοδότηση παλαιών χρεών. Πολλοί μίλησαν τότε για το ‘τέλος της παγκοσμιοποίησης’ ή το ‘τέλος του καπιταλισμού’. Το βέβαιο είναι πως η κρίση αυτή σημάδεψε το ‘τέλος του φονταμενταλισμού της αγοράς’ και την ‘επιστροφή σε έναν ιδιόμορφο κρατισμό’ με κεντρικό του χαρακτηριστικό την κοινωνικοποίηση των ιδιωτικών ζημιών (τραπεζικών και μη).

Τα κράτη διόγκωσαν  τα ελλείμματα και τα χρέη τους και  τη ‘λυπητερή’ καλείται εφεξής να πληρώσει ο φορολογούμενος σε μία περίοδο μείωσης των πραγματικών μισθών και εισοδημάτων και αύξησης της ανασφάλειας στην εργασία (βλ ανεργία και υποαπασχόληση). Επόμενο ήταν στις συνθήκες αυτές να αμφισβητηθεί ευρέως η τεράστια κρατική βοήθεια που δόθηκε στις τράπεζες και να ζητηθεί η επιβολή αυστηρών λειτουργικών όρων και εποπτικών ελέγχων στη δράση τους. Επιβολή αυστηρότερων ρυθμίσεων και κανόνων στο σύνολο της λειτουργίας των χρηματοπιστωτικών αγορών, επιλεκτικές κρατικοποιήσεις ή ουσιαστική συμμετοχή στα ΔΣ και χάραξη νέας πιστωτικής πολιτικής στις ενισχυόμενες κεφαλαιακά τράπεζες, δραστικές περικοπές στις αμοιβές και τα μπόνους των ανώτατων τραπεζικών στελεχών, αναδιανεμητική πολιτική με αύξηση της φορολογίας των τραπεζικών κερδών κ.α. είναι μερικά από τα ζητήματα που απασχολούν τον δημόσιο διάλογο και επηρεάζουν καθοριστικά τις κυβερνητικές πολιτικές σήμερα.

Μολονότι λέγεται  πως η διεθνής οικονομία έχει αρχίσει να ανακάμπτει και ότι  ο κίνδυνος μιας χρηματοπιστωτικής  κατάρρευσης απομακρύνθηκε οριστικά, τα προβλήματα των τραπεζών παραμένουν σε μεγάλο βαθμό άλυτα και κατ’ ορισμένους αναλυτές ενδέχεται και να έχουν αυξηθεί στο βαθμό που οι ισολογισμοί τους δεν καθάρισαν από τα τοξικά στοιχεία και η έκθεσή τους σε εξαιρετικά επισφαλείς αγορές όπως της ιδιωτικής κατοικίας, των εμπορικών ακινήτων, των εταιρικών χρεογράφων και ευρύτερα των παραγώγων παραμένει μεγαλύτερη από ποτέ. Εάν η πραγματική οικονομία παραμείνει επί μακρόν στάσιμη ή βυθιστεί για οποιονδήποτε λόγο σε νέα ύφεση τότε το πιθανότερο είναι να έχουμε νέα ‘χρηματοπιστωτικά ατυχήματα’ και να παραστούμε ως μάρτυρες και αποδέκτες-θύματα μίας αναζωπύρωσης της κρίσης εικονικά ανάλογης με αυτή της καλοκαιρινής πυρκαγιάς που κατέκαψε την Αττική.

Οι σπίθες που σιγοκαίουν πάντα απειλητικά για μία νέα  δυνητική χρηματοπιστωτική καταστροφή είναι πολυάριθμες με πλέον πρόσφατες τη πρόβλεψη Γκρίνσπαν για νέα όξυνση της κρίσης, την προειδοποίηση της ΕΚΤ για τον κίνδυνο των πιστωτικών παραγώγων και την αντίστοιχη του γερμανού υπουργού οικονομίας για επικείμενο μέσα στο 2010 νέο πιστωτικό κραχ στη χώρα του, αλλά και την εκτίμηση της Standard & Poor’s για το ότι οι ελληνικές τράπεζες είναι αντιμέτωπες με τους υψηλότερους πιστωτικούς κινδύνους στη Δ. Ευρώπη.

Για όλους αυτούς τους λόγους και σε συνδυασμό με την  αλλαγή πορείας στην πολιτική αντιμετώπισης  των τραπεζών που εισηγείται το πρόγραμμα του ΠΑΣΟΚ κρίνουμε απαραίτητο να ανοίξουμε μέσα από το ιστολόγιο του enet.gr και τις σελίδες της ‘Κυριακάτικης Ελευθεροτυπίας’ τον διάλογο με τους αναγνώστες μας στο τόσο καυτό θέμα των τραπεζών με την ελπίδα ότι κάποιες θετικές προτάσεις και λύσεις μπορεί να προκύψουν στα τραπεζικά προβλήματα προς όφελος των αποταμιευτών, των επενδυτών, των συναλλασσομένων και του δημόσιου βίου της χώρας.