Το Λεξιλόγιο του Νεοφιλελευθερισμού

Καλή η περιγραφή του 'λεξιλογίου του νεοφιλελυθερισμού' Cynical, αλλά χρειάζεται κάποια στιγμή να γίνει μία κριτική εμβάθυνση στις βασικές έννοιες και θεωρίες για να υπάρξει ουσιαστικός διάλογος. Για παράδειγμα θα είχε ενδιαφέρον να εξετάσει κανείς τη σχέση φιλελευθερισμού - νεοφιλελευθερισμού καθώς και των άλλων ισμών που αναπτύσσονται γύρω από τις διαφορετικές ιδεολογικές ερμηνείες της οικονομικής επιστήμης. Ήδη έχω προτείνει σε Greek Rider, Ciaoant1, Georgec, Devils Advocate να μεταφερθεί εδώ η συνέχεια της συζήτησης για τον φιλελευθερισμό (προστατευτισμό, φασισμό, σοσιαλισμό) που έχει ξεκινήσει στο ποστ "μία πρόταση για το τι να κάνουμε".

Μία βάση εκκίνησης μαζί με το κείμενό σου μπορεί να συναποτελέσει το άρθρο του Θάνου Κακουριώτη στην σημερινή "Ε"
http://www.enet.gr/?i=arthra-sthles.el.home&id=148531

Πως είναι δυνατόν μία θεωρία η οποία αναπτύχθηκε πριν 140 χρόνια και η οποία πρσβεύει τον καθαρό και τέλειο ανταγωνισμό να κυριαρχεί σήμερα στις δημοκρατίες ; Αφού σε ενδιαφέρει η ιδεολογική απομυθοποίηση της νεοφιλελεύθερης οικονομικής θεωρίας αξίζει να ακούσεις τα επιχειρήματα των οπαδών της αυστριακής σχολής τα οποία με τον ένα ή τον άλλο τρόπο προβάλλουν οι georgec και devils advocate στον διάλογο που έγινε στο ποστ του ciaoant1. Μπορεί η συζήτηση να μην τελειώνει ποτέ (λόγω βάθους) αλλά αυτός δεν είναι λόγος να μην ξεκινήσει.

Προσωπικά δεν βλέπω 5-6 σενάρια, αλλά μόνον ένα, αυτό της παύσης πληρωμών και της αναδιαπραγμάτευσης με μερική ακύρωση του χρέους. Όπως έχω επισημάνει στο παρελθόν, έχουμε πέσει σε μία παγίδα χρέους από την οποία δεν υπάρχει άλλη έξοδος στις παρούσες συνθήκες της κρίσης. Μόλις χθες διαπίστωσα πως την ίδια άποψη υιοθετεί και ο αναλυτής των FT Manchau (νεοφιλελεύθερος ;). Συμφωνώ με την ανάλυσή του και ως προς το σκέλος του να μην βγούμε από την Ευρωζώνη.

Kαλησπέρα σε όλους...

Θα βάλω ένα τίτλο στην παρέμβασή μου: φιλελευθερισμός, ο μεγάλος παρεξηγημένος...

Και εξηγώ, ίσως με κίνδυνο σε σημεία να επαναλαμβάνομαι.

1.Αλλο μονεταρισμός και άλλο φιελευθερισμός. Ο μονεταρισμός είναι κρατική παρέμβαση στην οικονομία με εργαλείο τη νομισματική πολιτική (συναλλαγματική ισορροπία, επιτόκια, προσφορά χρήματος απο την κεντρική τράπεζα). Η πρόσφατη εκδοχή του (η ορθοδοξία στην Ευρώπη) ήταν η σταθερότητα των τιμων (βλέπε πληθωρισμός) μέσω σφικτής νομισματικής πολιτικής και αντίστοιχα, σε δεύτερο επίπεδο δηομσιονομικής πολιτικής χαμηλών ελλειμμάτων και χρέους.

Η μονεταριστική ορθοδοξία στις ΗΠΑ ήταν ελαφρώς διαφορετική αλλά Γκρηνσπαν: στόχος ήταν η αποτροπή της ύφεσης ακόμα κι αν αυτό συνεπαγόταν μια πιο χαλαρή νομισματική και δημοσιονομική πολιτική, αρκεί να μην εκτιναχθεί ο πληθωρισμός. Για τις ανεπιθύμητες παρενέργειες της πολιτικής αυτής δείτε την μικρή ανάλυση μου στη θεματική "Μια πρόταση".

Οι φιλελεύθεροι αντιτίθενται στον μονεταρισμό και σε κάθε είδουσ κρατική παρέμβαση στην οικονομία (στον ξάδελφο του κεινσιανισμό) με δύο βασικά αιτιολογικά:

απο οικονομικής πλευράς, κάθε παρέμβαση του κράτους αλλοιώνει τη λειτουργία των τιμών που μπορούν να οδηγούν την οικονομία σε κατάσταση ισορροπίας μετά απο μικρές κρίσεις (αντίθετη άποψη Κέινς). Αλλά ακόμα κι αν συμφωνήσουμε ότι η αυτόματη προσαρμογή ζήτησης και προσφοράς δεν είναι εφικτή από το αόρατο χέρι της αγοράς (ή γινεται σε πιο χαμηλά επίπεδα προιοντος οπότε έχουμε ανεργία και σπιράλ ύφεσης), η η κρατική παρέμναση (αλλά Κέινς ή κατά μονεταριστές) επιδεινώνει τα πράγματα, γιατί το κράτος δε γεννάει χρήματα (χωρίς κόστος σε πληθωρισμό αργά ή γρήγορα) και με το να ρίχνει το τωχρήμν φορολογουμένων σε βιαστικές επενδύσεις σε τομείς αναποτελεσματικούς, εκτρέπει πόρους από τους φορολογούμενουςιδιώτες που αργά ή γρήγορα θα τα επένδυαν καλύτερα, μιας και πιο έυκολα και αποτελεσματικά διαχειρίζεσαι τα χρήματα σου ως ιδιώτης επενδυτής, παρά ως κράτος με πελατειακέσ σχέσεις και με τεράστια ποσόα και αντίτοιχα μεγάλο πρόβλημα πληροφόρησης για το τι θα τα κάνεις.

Ο δεύτερος λόγος για τον οποίο αντιτίθενται οι φιλελεύθεροι σε κάθε μορφής κρατική επέμβαση στην οικονομία έχει να κάνει με την αρχή της ελευθερίας του ανθρώπου που την ανάγουν σε ύψιστη αξία. Με λίγα λόγια, δικά μου είναι τα χρήματα και θα τα κάνω ό,τι θέλω, πόσο μάλλον που εγώ τα πονάεω μιας και τα έβγαλα εγώ ή οι δικοί μου συνήθως με κόπο, ενώ το κράτος τα παίρνει με τη βία (φορολογία) και αν αποτύχει (βλέπε Ελλάδα) γυρνά στους φορολογούμενους που παράγουν τον πλούτο και τους φορολογεί.

Εδώ έγκειται και η τραγωδία του υπαρκτού κρατικοδίαιτου καπιταλισμου (του μόνου που γνώρισε η ανθρωπότητα) και της λοιδωρίας του φιλελευθερισμού.

Οι ιδέες χρησιμοποιούνται από ομάδες συμφερόντων επιλεκτικά. Ομάδες καπιταλιστών χρησιμοποιούν την κρατική προστασια και τις ιδέες του οικονομικου πατριωτισμού για να αποφύγουν τον ανταγωνισμό. Είναι λογικό. Όταν έχω ως καπιταλιστής μεγάλο μέρος της αγοράς υπό τον έλεγχο μου, οι φιλελεύθερες ιδέες περί ελεύθερου ανταγωνισμού είναι επικίνδυνες. Προτιμώ να κατοχυρώσω τη θέση μου πίσω από κρατική προστασία. Ζητώ δασμούς για να μην έρχονται ανταγωνιστικά προιόντα σε φτηνές τιμές, ζητώ φτηνά δάνεια και επιδοτήσεις από την πλάτη του φορολογούμενου....

Συμπέρασμα: ο μέσος καπιταλιστής δεν είναι φιλελεύθερος. Χρησιμοποιεί τις ιδέες a la carte. Π.χ. οι αυτοβιομηχανίες του Ντητρόιτ, μη δυνάμενες να αντέξουν στο διεθνή ανταγωνισμό, βάζουν μπροστά τα σοσιαλιστικά συνδικάτα και την εθνικιστική ρητορεία (δουλειές για τους Αμερικάνους) για να ζητήσουν επιχορηγήσεις απο τον Ομπάμα, τις οποίες δεν πληρώνει βέβαι ο Ομπάμα αλλά οι φορολογούμενοι.

Άλλο παράδειγμα από τη Βρετανία: όταν τα μεγάλα σουπερ μάρκετ ήθελαν να επεκταθουν και να καταργηθέι η πολεοδομική ρύθμιση που προστάτευε εμμέσως τα παντοπωλεία σε μικρές πόλεις, έκαναν lobbying μιλώντας για τις αρετές του φιλελευθερισμού. Αφού πέτυχαν αλλαγή νομοθεσίας και άνοιξαν καταστήματα παντού, βρέθηκαν αντιμέτωποι με την απειλή μιας μεγάλης Αμερικανικής αλυσίδας σουπερ μάρκετ που ήθελε να επενδύσει στη Βρετανία, απειλώντας το ολιγοπώλιό τους.

Τότε, σύμφωνα με μια διδακτορική διατριβή, συνασπίστηκαν με περιβαλλοντικές οργανώσεις για να πιέσουν την κυβέρνηση να αλλάξει η πολεοδομική νομοθεσία ώστε να μην επιτραπεί η κατασκευή μεγάλων σουπερ μάρκετ (από την ανταγωνίστρια εταιρία) για "περιβαλλοντικούς λόγους"

Ο φίλος μας cynical συγχέιε το λεγιλόγιο του φιλελευθερισμού με την επιλεκτική χρήση του απο ελιτ που το χρησιμοποίησαν το 80 και το 90 για να κάνουν τη δουλειά τους. Οταν νιώθεις σίγουρος ότι θα κερδίσεις από τον ελέυθερο ανταγωνισμό, πιέζεις προς αυτήν την κατεύθυνση υιοθετώντας το φιλελεύθερο λεξιλόγιο. Όταν απειλείσαι ως καπιταλιστής, οι κρατικίστικες θεωρίες του σοσιαλισμού και πατριωτισμού κάνουν καλύτερη δουλειά....

Θα επανέλθω με νέο blog για τισ αρετές και τις αδυναμίες του φιλελευθερισμού, απαλλαγμένο όμως από την ταυτισή του με το κρατικό πρότυπο οικονομίας που μεταπήδησε απο τον Κεινσιανισμό της δεκαετίας του 60 στον μονεταρισμό της δεκαετίας του 90, και αναζωωγονήθηκε με μια δόση απελευθέρωσης αγορών a la carte τη δεκαετία του 80, όταν οι κρατικιστές ένιωσαν ότι το σύστημα είχε φτάσει σε αδιέξοδο και χρειαζόταν μια ελεγχόμενη ένεση οικονομικής ελευθερίας.

Όλοι οι -ισμοί, όταν γίνανε αποκαλυψιακές θρησκείες φλερτάρανε άγρια με το κιτς. Μιλάμε για συστήματα ιδεών που απευθύνονται στους πάντες (συμπεριλαμβανομένων των ανοήτων, οι οποίοι είναι και προνομιακό target group τους), και τα οποία βιάζουν τη λογική (είναι δυνατό σε μια αγοραπωλησία προϊόντος, το οποίο για να περιγραφεί σε μαθηματικό τύπο θέλεις 5-6 γραμμές και είναι αδύνατο να τον γράψεις στο Wordpad, να μην μπαίνει σε πειρασμό ο πωλητής να εξαπατήσει τον αγοραστή; είναι δυνατό να επιτρέπεται εν ονόματι της "ελευθερίας" η πώληση τέτοιων προϊόντων εντελώς ελεύθερα;). Κι ο βιασμός αυτός της λογικής παρουσιάζεται είτε σαν "προφανής", είτε σαν θεόσταλτος για να μπορεί να σταθεί. Χαίρομαι που ζω στην εποχή της διαπόμπευσης των -ισμών. Τώρα που έχουν αποτύχει στην πράξη ούτε η επίκληση του θείου τους σώζει. Βγαίνουμε από έναν πνευματικό Μεσαίωνα, καλή παρηγοριά αφού θα ζήσουμε σε έναν οικονομικό.

1.Αλλο μονεταρισμός και άλλο φιελευθερισμός. Ο μονεταρισμός είναι κρατική παρέμβαση στην οικονομία με εργαλείο τη νομισματική πολιτική (συναλλαγματική ισορροπία, επιτόκια, προσφορά χρήματος απο την κεντρική τράπεζα). Η πρόσφατη εκδοχή του (η ορθοδοξία στην Ευρώπη) ήταν η σταθερότητα των τιμων (βλέπε πληθωρισμός) μέσω σφικτής νομισματικής πολιτικής και αντίστοιχα, σε δεύτερο επίπεδο δηομσιονομικής πολιτικής χαμηλών ελλειμμάτων και χρέους.

εχω την εντυπωση Φιλε Δικηγορε(μου) οτι τα τελευταια 20 χρονια τουλαχιστον Μονεταρισμος και Νεο φιλελευθερισμος Συνυπαρχουν αρμονικά και αλληλοσυμπληρούμενοι. Φυσικά ο Νεοφιλελευθερισμος δεν ειναι ακριβώς Φιλελευθερισμός αν και τον επικαλειται ....

στης cynical ειχα κανει το εξης σχολιοΓια την ιδεολογική τρυπα των αρχών της δεκαετιας του '90 την Πολυπολιτισμικότητα και την Αναδυση του Νεοφιλελευθερου Λεξιλογίου

Σχολιο για την αναρτηση της Cynical:

Το Λεξιλόγιο του Νεοφιλελευθερισμού

Οταν γυρω στα 90 παρουσιαστηκε το ιδεολογικό κενό δεν νομίζω οτι καλύφθηκε αμεσως με καποιο νεοφιλελευθερο σχεδιο..

Εκείνο που χαρακτηριζει την αναδυση μιας κυριαρχης ιδεολογιας δεν ειναι η Εξ αρχής προσχεδιασμένη παραγωγή της

Αλλά η συναρθρωση-ενορχησρωση παλιοτερων διασπαρτων ετεροκλητων υλικών ...

''Τι θελω να πώ; Η ''πολυπολιτισμικότητα'' και το πολιτικαλυ κορεκτ λεξιλογιο ηταν το προιον Κοινωνικών κινηματων της (Νεας) αριστεράς ..

Φεμινιστριες , ομοφυλοφυλοι '' αναπηροι'' κ.α ανελαβαν να αναδειξουν ξεχασμένες διαστασεις του ζητηματος της σιοτητας αυτό εφτασε και στο λεξιλογιο ..

Και - κατ' εμέ - φυσικά ειναι καλύτερος ο ορος ''Αφροαμερικάνος '' απο τους υποτιμητικους εως προσβλητικους (νεγρος, αράπης κλπ )
ή το ατομα με ΄΄ειδικές αναγκες '' απο το ''αναπηρος '' ή κουτσος κλπ γιατί περαν των αλλων θετει και το ζητημα της ισοτητας στην μεταχειριση των κοινωνικων μειονοτητων απο την πολιτεια και την κοινωνια : το ζητημα το κοινωνικου ρατσιsμου

και φυσικά εδώ ισοτητα (στην μεταχειριση και συμπεριφορα πολιτειας και κοινωνιας ως προς τις κοινωνικές μειονοτητες) σημαινει στην πραξη ανισοτητα Υπέρ των ανισων δηλαδή ΚΑΙ ενισχυσητων ευπαθών κοιν ομάδων και προσπαθεια μειωσης των κοινωνικών Προκαταλήψεων εναντιον αυτών των ομάδων

Και σ'αυτό το επιπεδο ευτυχως που υπήρχε και η Ε. Ε.

Γιατί αν περιμεναμε απο το ελληνικό κρατος ακόμα οι ''αναπηροι '' θα ριχνονταν στον καθημερινό Καιαδα

(οπως ριχνονται και τωρα βεβαια παρά την για τους ''τυπους Ευρωπαική νομοθεσια .. αλλά χωριςαυτήν τα πραγματα θα ηταν πολύ χειροτερα )

Ξαναγυρνώ ομως στο θεμα .. Ελεγα οτι στην αρχη υπήρχε ενα ιδεολογικό κενό ..

Αναδυθηκαν λοιπόν διαφοροι καταπιεσμενοι ''λόγοι'' και καλώς αναδυθηκαν
π.χ Σε επιπεδο πολιτικό οι ξεχασμένοι Τροτσκιστες ''

σε επιπεδό κοινωνικών κινηματωνο φεμινιστικός λόγος ,ο των ομοφυλοφυλων κλπ

το προβλημα ειναι οτι η -με την ευρεια εννοια- Αριστεραδεν μπορεσε να συναρθρωσει τους επιμερους αυτους λόγους με το γενικό της αιτημα : Την Ισοτητα
Κι ετσι Γρηγορα γλιστρησαν αλλά και αξιοποιηθηκαν -συναρθρωθηκαν απο τον ολο και πιο κυριαρχο νεοφιλελευθερο λόγο .. σαν ενα κολιε

Αποστειρωμένοι βεβαι απο το κοινωνικό τους Νοημα ''σαν καφες ντεκαφεινέ ,
η γιαουρτι χωρίς λιπάρα '' μετατοπίσθηκαν σε παραφερνάλια του νεοφιλελευθερισμου ...

Αν - οπως ευχομαι και ελπίζω - το ιδεολογικό τσιμεντο του νεοφιλελευθερισμου διαλυθει και πάλι αυτοι οι Επιμερους κοινωνικοι λόγοι θα παραμεινουν μετεωροι ..

Και η (με την ευρεια εννοια) Αριστερά θα εχει να επιλέξει ..

Η να προσπαθησει να συναρμολογησει τους λογους αυτους στο Νεο δικό της λεξιλογιο και ιδεολογια με αιχμή το κοινωνικό αιτημα της Ισοτητας

η να γλιστρησει σε Αμυντικές συμπεριφορες και λεξιλόγια πετάγοντας και τα μωρά μαζί με το νερό της σκαφης ..

http://nosferatos.blogspot.com/2009/04/90.html

ε τωρα...Κατι τετοια λεγανε και για τον Εγκελς ;)

Μερικές πρόχειρες παρατηρήσεις λόγω έλλειψης χρόνου στα όσα πολλά γράφονται :
1. Αν εξαιρέσουμε πολύ πιο παλιές εποχές (πχ δεκαετία '20 ή 19ο αιώνα) οι δύο τελευταίες δεκαετίες του 20ου αιώνα ήταν το διάστημα που η 'ελεύθερη αγορά' ήταν πιο...ελεύθερη από ποτέ. Σε αυτό συνέβαλε η πετρελαϊκή και στασιμοπληθωριστική κρίση της δεκαετίας του '70 που απέδειξε την αδυναμία του Κεϋνσιανισμού και η κατάρρευση των ανατολικών κρατικά σχεδιασμένων οικονομιών που άνοιξε πεδίο δόξης λαμπρό στον επεκτατικό καπιταλισμό. Ήλθαν λοιπόν πρώτα ο μονεταριστής Βόλκερ στις ΗΠΑ για να αυξήσει τα επιτόκια και να ρίξει τον πληθωρισμό και συγχρόνως επιστρατεύτηκαν τα οικονομικά της προσφοράς του Ρέηγκαν και της Θάτσερ για να αποδομήσουν τα μεταπολεμικά κράτη πρόνοιας, να πλήξουν καίρια την συνδικαλιστική δράση και να αποκρατικοποιήσουν τις οικονομίες δημιουργώντας νέο ζωτικό χώρο στο ιδιωτικό κεφάλαιο. Αυτή η περίοδος του καπλάζοντος πληθωρισμού ορθά ο Νοσφεράτος την χαρακτηρίζει τουρμποκαπιταλισμό και της αποδίδει πολλά από τα χαρακτηριστικά του φιλελευθερισμού (ελεύθερη αγορά) εννοώντας ουσιαστικά τον νεοφιλελευθερισμό που κριτικάρει η Cynical.
2. Όμως, ο Devils Advocate έχει δίκιο όταν διακρίνει φιλελευθερισμό από μονεταρισμό λέγοντας πως ο δεύτερος αποτελεί απλή οικονομική πολιτική βασιζόμενη στην προσφορά χρήματος (επιτόκια και νομισματικέςισοτιμίες) ενώ ο πρώτος είναι μία ευρύτερη ιδεολογικοπολιτική φιλοσοφία. Για παράδειγμα και ο Γκρίνσπαν ήταν μονεταριστής, αλλά μετά την ασιατική κρίση του 1997-8 και την χρηματιστηριακή κρίση του 2001-2 ακολούθησε επεκτατική νομισματική πολιτική (και όχι περιοριστική αντιπληθωριστική πολιτική όπως ο Βόλκερ) με στόχο να αποτρέψει την ύφεση. Παρομοίως, η ΕΚΤ που εκ του καταστατικού της είναι μονεταριστικά προσανατολισμένη στην συγκράτηση του πληθωρισμού, μετά την μεγάλη κρίση του 2008 κατέφυγε στην πολιτική 'ποσοτικής χαλάρωσης' δηλαδή επέκτασης προκειμένου να αποτρέψει μία ευρύτερη χρηματοπιστωτική κατάρρευση. Αυτές οι μεταβολές στην κατεύθυνση της μονεταριστικής πολιτικής για την συντήρηση του συστήματος εξηγούν γιατί - όσο και αν φαίνεται περίεργο - ο Φρίντμαν (ανήκε στη γενιά των οικονομολόγων που αποδεχόταν τον Κεϋνσιανισμό και τον κριτίκαρε με δικούς του όρους) αντλεί ορισμένα στοιχεία της μονεταριστικής πολιτικής από το αντίπαλο δέος, τον Κέϋνς. Την δε τελευταία διετία μονεταρισμός και κεϋνσιανισμός έχουν επιστρατευθεί σαν κρατικές επεκτατικές πολιτικές για να μην βυθιστεί η παγκόσμια οικονομία σε κάποια Μεγάλη Ύφεση τύπου 1930.
3. Υπό αυτήν την έννοια, η άνθηση του νεοφιλελευθερισμού τη περίοδο 1980-2000 και η σταδιακή υποχώρηση στον κρατικό παρεμβατισμό την τελευταία δεκαετία (έντονη την τελευταία διετία) εξηγεί γιατί αρχικά καλύπτει μερικώς τον φιλελευθερισμό, αλλά τελευταία καθόλου. Ο φιλελευθερισμός του αγαπητού Devil Advocate δεν θέλει κρατικό παρεμβατισμό στην οικονομία και θα ήθελε ακόμη και την εξάλειψη των κεντρικών τραπεζών και κάθε συνδικάτου (εργατικού σίγουρα, εργοδοτικού υποθέτω) προκειμένου να λειτουργήσει εντελώς ελεύθερα η αγορά και να επιλυθεί η κρίση μέσω της ορθολογικής κατανομής των πόρων και των παραγωγικών συντελεστών (εργασία, κεφάλαιο).
4. Ενώ, λοιπόν, πιστεύω πως σε καθαρά 'οικονομικό επίπεδο' έχει δίκιο ο φιλελευθερισμός στην κριτική που ασκεί για το αδιέξοδο των ασκούμενων παρεμβατικών αστικών πολιτικών αποφυγής της κρίσης (η κρίση έτσι απλώς αναβάλλεται με αντίτιμο τη διόγκωση και περιπλοκή της), δείχνει να μην αντιλαμβάνεται καθόλου την κοινωνική βάση πάνω στην οποία έχει δομηθεί και λειτουργεί η οικονομία. Δηλαδή, στο όνομα μιας αφηρημένης 'ατομικής ελευθερίας' αρνείται την ταξική διάρθρωση και αντιπαλότητα (ταξική πάλη) που η οικονομική κρίση θα παροξύνει, όπως επίσης αρνείται τον ταξικό και γι' αυτό οικονομικό και παρεμβατικό ρόλο του κράτους. Με άλλα λόγια, ο φιλελευθερισμός έχει την πολυτέλεια να αντικρύζει τις εξελίξεις έξω και πάνω από την κοινωνία, σαν μέσα από μία γυάλα. Αν δεν εφαρμόστηκε ποτέ ούτε καν πειραματικά είναι γιατί δεν προοριζόταν να εφαρμοστεί. Προορισμός του είναι η διεκδίκηση της θεωρητικής καθαρότητας για ένα σύστημα που η σχέση του με την ελευθερία περνά μέσα από το χρήμα. Ο φιλελευθερισμός νομίζει πως μπορεί να μένει απρόσβλητος από τις αμαρτίες του καπιταλισμού γιατί ακριβώς κινείται αποκλειστικά σε επίπεδο οράματος και ουτοπίας. Αναζητεί την αγιοσύνη της ελεύθερης αγοράς στην εποχή του Άνταμ Σμιθ και του Ρικάρντο ξεχνώντας πως ο Ρικάρντο ήταν αυτός που πρώτος επεξεργάστηκε τη θεωρία της αξίας της εργασίας - θεωρία που λυσσαλέα πολεμούν οι φιλελεύθεροι μαζί με τους νεοφιλελεύθερους - την οποία ανέπτυξε κατόπιν ο Μάρξ για να αποδείξει την εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο.

εν τωμεταξυ ας δουμε τι ελεγαν οι Μαρξ και Νιτσε για την Αγοραία φιλελευθερη φενάκη και το κρυμμένο της Ψεύδος

Η αρχή των ίσων δικαιωμάτων των φιλελευθέρων δημοκρατών υπάγει ποιοτικά διαφορετικά άτομα σε μια κοινή σταθερά. Κάτω από τη μορφή ισοδυναμίας της βρίσκεται η ανισότητα της αγελαίας ηθικής .
O Νίτσε φοβάται ότι:‘’ η ‘’ισότητα των δικαιωμάτων’’ μπορεί παρά πολύ εύκολα να μετατραπεί σε ισότητα στην αδικία : εννοώ έναν γενικό πόλεμο εναντίον καθετί σπάνιου, ξένου,προνομιουχου , εναντίον του ανώτερου ανθρώπου, της ανώτερης ψυχής , του ανώτερου καθήκοντος , της ανώτερης ευθύνης , της δημιουργικής πληρότητας δύναμης και κυριαρχίας’
’Ο Μαρξ υποστηρίζει επίσης ότι η ανισότητα βρίσκεται κάτω από την μορφή ισοδυναμίας. Όπως η αγελαία ηθική , η καπιταλιστική εμπορευματική παραγωγή κρύβει τις ποιοτικές διαφορές κάτω από την ποσοτική ισότητα
Ο Μαρξ αναφέρεται στην εμπορευματική μορφή ως γεννημένο ισοπεδωτή και κυνικό
Μετατρέπει την ποιοτικά διαφορετική χρηστική αξία των ιδιαίτερων ειδών εργασίας και των ιδιαίτερων προϊόντων σε ποσοτικά ισοδύναμες ανταλλακτικές αξίες . Ο εργάτης που πουλά την εργατική του δύναμη και ο κεφαλαιοκράτης που την αγοράζει φαίνονται να ανταλλάσουν ισοδύναμα .
Ο Μάρξ λέει ‘’ αυτός [ο εργάτης ] και ο ιδιοκτήτης του χρήματος συναντιούνται στην αγορά και διαπραγματεύονται σαν να έχουν ίσα δικαιώματα, μ’ αυτή τη διαφορά μονάχα , ότι ο ένας είναι αγοραστής και ο άλλος πωλητής ‘’ Capital (V 1:168)
Ωστόσο κάτω από αυτή τη μορφή ισοδυναμίας βρίσκεται η ανισότητα των καπιταλιστικών παραγωγικών σχέσεων :‘’ η ανταλλαγή ισοδυνάμων συμβαίνει (αλλά είναι απλώς) το επιφανειακό στρώμα μιας παραγωγής που βασίζεται στην ιδιοποίηση της εργασίας άλλων ανθρώπων δίχως ανταλλαγή , αλλά κάτω απο την αμφίεση της ανταλλαγής . Αυτό το σύστημα ανάλλαγης έχει ως βάση του το κεφάλαιο .Αν εξετάσουμε το σύστημα αυτό χωριστά από το κεφαλαίο , όπως φαίνεται στην επιφάνεια ως ανεξάρτητο σύστημα , είναι απλώς ψευδαίσθηση , αν και αναγκαία ψευδαίσθηση …Διότι η κυριαρχία των ανταλλακτικών αξιών και της παραγωγής που παράγει ανταλλακτικές αξίες προϋποθέτει την ξένη εργασία ως ανταλλακτική αξία . Δηλαδή προϋποθέτει τον χωρισμό της ζωντανής εργατικής δύναμης από τις αντικειμενικές συνθήκες της , μια σχέση μ'αυτές – η με την ιδία της την αντικειμενικότητα – ως ιδιοκτησία κάποιου άλλου με μια λέξη , μια σχέση με αυτές ως κεφάλαιο ‘’(Marx precapitalistic economic Formationς σ114):
Από το Ν. Love , R Kuenzli , A Schrift . Ο Νίτσε και η Πολιτική , Ολοκληρωτισμός η Δημοκρατία , Μτφ Ζησης Σαρικας , Βανιας 2008

http://nosferatos.blogspot.com/2009/01/blog-post_1259.html

πηγη
http://aformi.wordpress.com/2010/01/07/%CE%BD%CE%B5%CE%BF%CF%86%CE%B9%CE...
Οι απαρχές του νεοφιλελευθερισμού

Η αρχαιολογία του νεοφιλελευθερισμού έχει τις ρίζες της στο Πανεπι­στήμιο του Σικάγου και τους θεωρητικούς της μονεταριστικής σχολής[1] τη δεκαετία του 1970. Το ρεύμα αυτό εμπνεύστηκε από τις θέσεις τριών οι­κονομολόγων, «προφητών» του νεοφιλελευθερισμού: του Τζόζεφ Σουμπέτερ (1883-1950), του Φρίντριχ φον Χάγιεκ (1899-1992) και του Μίλτον Φρίντμαν (1912-2006). Η βασική τους θέση ήταν η απόρριψη κάθε κεντρικής, κρατικής ρύθμισης της οικονομίας, με το πρόσχημα πως αφενός η οικονομία είναι τόσο περίπλοκη που κάθε κρατική παρέμβαση οδηγεί σε αδιέξοδο- το βασικό ιδεολόγημά τους ήταν η «αποτυχία του κράτους ως επιχειρηματίας». Αφετέρου, ισχυρίζονταν, η κρατική παρέμβαση περιορίζει την «ιδιωτική πρωτοβουλία» και επομένως την οικονομική ανάπτυξη. Με βάση τα δυο αυτά επιχειρήματα, πρόβαλαν μια αντίληψη για ελάχιστο κράτος καθώς και την εξάλειψη του «κράτους πρόνοιας».

Οι αντιλήψεις αυτές αναπόφευκτα τους οδηγούσαν σε στράτευση υπέρ του μεγάλου κεφαλαίου και ενάντια στον κόσμο της εργασίας. Πρώτο στόχο τους έθεταν, αν ήταν δυνατόν, τη διάλυση των συνδικάτων, ή πιο ρεαλιστικά, την πλήρη αποδυνάμωσή τους. Στη συνέχεια, θα ήταν πολύ εύκολο να «απελευθερώσουν» την οικονομία πραγματοποιώντας σωρεία ιδιωτικοποιήσεων. Πολύ φυσιολογικά λοιπόν, οι εκπρόσωποι της σχολής ήταν βαθιά αντιδημοκρατικοί, και ανοικτά διακήρυτταν τη θέση τους υπέρ μιας «περιορισμένης δημοκρατίας».

Στη δεκαετία του 1970 οι ηγέτες της σχολής αποκτούν σχέσεις με δικτατορίες, του στρατηγού Σουχάρτο στην Ινδονησία και του στρατηγού Πινοσέτ στη Χιλή. Ο ίδιος ο Μίλτον Φρίντμαν μεταβαίνει τον Μάρτιο του 1975 στη Χιλή, όπου αρκετοί πρώην φοιτητές του από το Πανε­πιστήμιο του Σικάγου είχαν γίνει σύμβουλοι του στρατη­γού Αουγκούστο Πινοσέτ. Ο «πάπας» του νεοφιλελευθερισμού Φρίντριχ φον Χάγιεκ πραγματοποιεί πολ­λές επισκέψεις στη Χιλή και το 1981 δεν διστάζει να δηλώ­σει για τον στρατηγό Πινοσέτ:

«Προσωπικά, προτιμώ μια φιλελεύθερη δικτατορία, παρά μια δημοκρατική κυβέρνηση από την οποία θα απουσιάζει ο φιλελευθερισμός».[2]

Στον πρώτο χρόνο εφαρμογής της «θεραπείας» που χορήγησαν αυτοί οι υπερφιλελεύθεροι ζηλωτές, η οικονομία της Χιλής σημείωσε ύφεση της τάξης του 15%, ενώ ο δείκτης ανεργί­ας -ο οποίος ήταν μόλις 3% υπό τη δημοκρατική κυβέρνηση της Λαϊκής Ενότητας του Σαλβαδόρ Αλιέντε- αναρριχήθηκε στο 20%! Το 1988, μετά από δεκαπέντε χρόνια υπερφιλελεύθερων πειραμάτων, το 45% των Χιλιανών βρέθηκε κάτω από το όριο της φτώχειας.[3]

Παρά τα τραγικά αποτελέσματα της εφαρμογής των δογμάτων τους, η άρχουσα τάξη εξετίμησε γρήγορα την άγρια ταξική τους θέση υπέρ του μεγάλου κεφαλαίου και φρόντισε μέσω των ιδεολογικών της μηχανισμών να διαδώσει τις ιδέες του νεοφιλελευθερισμού. Το 1974, ο Χάγιεκ τιμάται με το βραβείο Νόμπελ Οικονομίας. Το ίδιο βραβείο απονεμήθηκε επίσης στους πέντε φιλελεύθερους φίλους του: τον Μίλτον Φρίντμαν (1975), τον Τζορτζ Στίγκλερ (1982), τον Τζέιμς Μπιουκάναν (1986), τον Ρόναλντ Κόουζ (1991) και τον Γκάρι Μπέκερ (1992).

Το 1979 οι νεοφιλελεύθεροι οικονομολόγοι πλαισιώνουν τη Μάρ­γκαρετ Θάτσερ στο Ηνωμένο Βασίλειο και το 1980 τον Ρόναλντ Ρέιγκαν στην Ουάσινγκτον.

Η εδραίωση του νεοφιλελευθερισμού

Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 80, τα νεοφιλελεύθερα δόγματα γίνονται το ευαγγέλιο των καπιταλιστών σε ολόκληρο τον κόσμο: προτεραιότητα και έμφαση στην ανταγωνιστικότη­τα, έλεγχο του προϋπολογισμού, φορολογική μεταρρύθ­μιση υπέρ του κεφαλαίου και κατά της εργασίας, μείωση των δημοσίων δαπανών που μεταφράζεται σε αύξηση της ανεργίας, απελευθέρωση των εμπορικών συναλλαγών και των χρηματοοικονομικών αγο­ρών, και ασφαλώς μαζικές ιδιωτικοποιήσεις στο δημόσιο το­μέα.

Το 1989, ο αμερικανός Τζον Ουίλιαμσον, στέλεχος της Παγκόσμιας Τράπεζας, προτείνει να συνοψι­στούν οι βασικές θέσεις των νεοφιλελεύθερων οικονομολό­γων και να κωδικοποιηθεί η πολιτική εφαρμογή τους σε μια λίστα δέκα προτάσεων. Είχε κατά νου κυρίως τα μέτρα που έπρεπε, κατά τη γνώμη του, να εφαρμοστούν στις χώρες της Λατινικής Αμερικής. Αυτό το σύνολο μέτρων έμελλε να γίνει γνωστό ως «Συναί­νεση της Ουάσινγκτον» ή ως «Δέκα Εντολές», στις οποίες όλες οι κυβερνήσεις οφείλουν από τότε υποταγή, αν θέλουν να περά­σουν το κατώφλι της «διεθνούς κοινότητας»:[4]

- Έλεγχος σε επίπεδο δημοσίου χρέους.

- Επαναπροσδιορισμός των προτεραιοτήτων σε επί­πεδο δημοσίων δαπανών.

- Φορολογική μεταρρύθμιση (μείωση του φόρου ει­σοδήματος).

- Απελευθέρωση των επιτοκίων.

- Υιοθέτηση ανταγωνιστικών τιμών συναλλάγματος.

- Απελευθέρωση των διεθνών εμπορικών συναλλαγών.

- Απελευθέρωση των άμεσων ξένων επενδύσεων.

- Ιδιωτικοποίηση των δημοσίων εταιρειών και του δημοσίου τομέα.

- Απελευθέρωση των αγορών και μείωση των φορολογικών δασμών.

- Μετοχοποίηση των τίτλων ιδιοκτησίας.

Τα διεθνή χρηματοοικονομικά ιδρύματα, και ιδιαίτερα το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ), η Παγκόσμια Τράπεζα και ο Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου (ΠΟΕ), θα πάρουν τη σκυτάλη αυτών των θέσεων και θα γίνουν το οπλισμένο χέρι του νεοφιλελεύθερου καπιταλισμού επιχειρώντας την κατάργηση κάθε περιορισμού στην ελεύθερη διακίνηση των αγαθών, των υπηρεσιών και του κεφαλαίου. Ασφαλώς, όπως σε όλα τα δόγματα, υπάρχει απόκλιση ανάμεσα στη «θεωρία» και την πράξη. Ο υπαρκτός νεοφιλελευθερισμός ουδέποτε αρνήθηκε την κρατική παρέμβαση αν αυτή ήταν υπέρ του κεφαλαίου και ενάντια στους εργαζόμενους ή υπέρ των πλούσιων και ισχυρών ιμπεριαλιστικών κρατών. Ο προστατευτισμός υπέρ των ισχυρών δυτικών κρατών ήταν κάτι που ποτέ δεν απασχόλησε τον υπαρκτό νεοφιλελευθερισμό. Οι μεγάλες δυτικές ιμπεριαλιστικές χώρες, που ελέγχουν το ΔΝΤ, την Παγκόσμια Τράπεζα και τον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου (ΠΟΕ) επιβάλουν σε αναπτυσσόμενες χώρες να ενστερνιστούν «συνταγές που οι ανεπτυγμένες χώρες δεν ήταν διατεθειμένες να εφαρμόσουν για τον ίδιο τους τον εαυτό», όπως παραδέχθηκε ο Χένρι Κίσινγκερ, πρώην Υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ.[5]

Η λεγόμενη παγκοσμιοποίηση αφορά κυρίως τον χρηματοοικονομικό τομέα. Από τη στιγμή που η ελεύθερη διακίνηση κεφαλαίων έγινε ολοκληρωτική, ο συγκεκριμένος τομέας είναι μακράν ο κυρίαρχος στη σφαίρα της οικονομίας. Η ελεύθερη διακίνηση του κεφαλαίου γίνεται ο πολιορκητικός κριός για το σφετερισμό της δημόσιας περιουσίας από την αγορά και τους ιδιώτες καπιταλιστές. Και μιας και τα κε­φάλαια διακινούνται απολύτως ελεύθερα, σε αντίθεση με τους ανθρώπους, οι οποίοι είναι λιγότερο κινητικοί, νικητής βγαίνει το κεφάλαιο.

Ο νεοφιλελευθερισμός οξύνει τις αντιθέσεις προκαλώντας γενικευμένη αντιπαλότητα: αγορά εναντίον κράτους, ιδιωτικός τομέας εναντίον δη­μοσίου τομέα, άτομο εναντίον συλλογικότητας, εγωισμός εναντίον αλληλεγγύης. Η αντιπαλότητα ανάμεσα στο κεφάλαιο και την εργασία παίρνει τις πιο ακραίες ταξικές μορφές: διαρκής ύπαρξη μιας σχετικά μεγάλης ανεργίας ακόμα και σε περιόδους οικονομικής ανάπτυξης, μερική και ανασφάλιστη εργασία, αποδυνάμωση των συνδικάτων, και αναπόφευκτη πολιτική συνέπεια, αύξηση των κατασταλτικών μηχανισμών.

Η κυριαρχία του νεοφιλελευθερισμού επιστεγάζεται με τη στροφή της σοσιαλδημοκρατίας στο σοσιαλφιλελευθερισμό. Σοσιαλδημοκρατικές ήταν οι κυβερνήσεις του Φελίπε Γκονζάλες το 1982 στην Ισπανία, του Λοράν Φαμπιούς το 1983 στη Γαλλία, του Μπετίνο Κράξι το 1983 στην Ιταλία και του Κάρλος Αντρες Πέρεζ το 1989 στη Βενεζουέλα που εμφύτευσαν το νεοφιλελευθερισμό στις αντίστοιχες χώρες.

Από το 1989, το δόγμα επεκτείνεται στο σύνολο των χωρών της Ανατολικής Ευρώπης, οι οποίες, αφού ανέτρεψαν τον κρατικό καπιταλισμό, προσηλυτίστηκαν μαζικά στη νεοφιλελεύθερη εκδοχή του καπιταλισμού. Στην Πολωνία, το ηλεκτροσόκ που εφάρμο­σαν το ΔΝΤ και ο Λέσεκ Μπαλτσέροβιτς (Υπουργός Οικονομικών της κυβέρνησης του Ταντέους Μαζοβιέσκι, ενός από τους ιστορικούς ηγέτες του συνδικάτου Αλληλεγγύη) ήταν ιδιαίτερα σαρωτικό: εκτός από την άμεση κατάργηση του ελέγχου των τιμών και τις περικοπές στις επιδοτήσεις, επέβαλαν την πώληση ολόκληρου του τομέα των ορυχείων, των ναυπηγείων και όλων των κρατικών εργοστασίων στο ιδιωτικό κεφάλαιο. Το σύνολο του βιομηχανικού δυναμικού της χώρας ξεπουλήθηκε σε ιδιωτικά κεφάλαια.

Προμηνύματα θύελλας: η κρίση του 1997,

η φούσκα των εταιρειών dot com

και το σκάνδαλο Enron

Μέχρι σχεδόν το τέλος της δεκαετίας του ‘90 επικρατούσε η αντίληψη ότι οι οικονομικές κρίσεις θα επιλύονταν μέσω της «τεχνολογι­κής προόδου». Πολλοί ήταν οι αναλυτές που προανήγγειλαν το «τέλος των οικονομικών κύκλων» γιατί πλέον ο νεοφιλελεύθερος καπιταλισμός δήθεν «μέσω της συνεχούς τεχνολογικής προόδου» μπορούσε να οδηγεί σε «αέναη οικονομική ανάπτυξη».

Ωστόσο η κρίση της περιόδου 1997-1998 που ξεκίνησε από τη Νοτιοανα­τολική Ασία έδειξε ξεκάθαρα ότι το χρηματοοικονομικό σύστημα που είχε οικοδομηθεί από τη νεοφιλελεύθερη θε­ωρία μπορούσε να γίνει επικίνδυνα εύ­θραυστο.[6]

Η πρώτη μεγάλη φούσκα που θα σκάσει είναι του Internet. Τη δεκαετία του 1990 έχουμε τη ραγδαία εξάπλωση του Διαδικτύου. Η εποχή του Internet χαρακτηρίζεται κυρίως από τη σχεδόν στιγμιαία μεταφορά δεδομένων και τον πολλα­πλασιασμό των ηλεκτρονικών δικτύων. Πολύ γρήγορα τα χρηματιστήρια ασπάστηκαν τις νέες τεχνολογίες. Οι συναλλαγές άρχισαν να γίνονται ηλε­κτρονικά, με την ταχύτητα του φωτός. Οι ανταλλαγές δεκαπλασιάστηκαν. Το αποτέλεσμα; Μαζί με την κίνηση του κεφαλαίου επιταχύνθηκε και η κερδοσκοπία.

Έτσι γεννήθηκε αυτό που αρκετές εφημερίδες θα χα­ρακτήριζαν αργότερα «νέα οικονομία» ή ακόμα και «επα­νάσταση της Net Economy». Μια επανάσταση που για ορισμένους μπορούσε μόνο να συγκριθεί με την ανάπτυξη των σιδηροδρόμων το 1840 και με την εμφά­νιση του ηλεκτρισμού το 1870. Οι προοπτικές ανάπτυξης φάνταζαν απε­ριόριστες.

Ορισμένα στατιστικά στοιχεία ενίσχυαν αυτά τα ιδεολογήματα: για παράδειγμα, στη Γαλλία, μεταξύ 1997 και 2000, πάνω από 10 εκατομμύρια άτομα αγόρασαν κινητό τη­λέφωνο, ενώ διπλασιάστηκε το ποσοστό των ηλεκτρονικών υπολογιστών στον οικιακό εξοπλισμό. Υπήρχε η εκτίμηση ότι ο αριθμός των χρηστών του Διαδικτύου σε παγκόσμιο επίπεδο, ο οποίος εκτινάχθηκε από τα 2 εκατομμύρια το 1994 στα 142 εκατομμύρια το 1998, θα ξεπερνούσε μέσα σε λίγα χρόνια τον αριθμό των χρη­στών τηλεφώνου. Η νεοφιλελεύθερη ιδεολογία εκτιμούσε ότι με κίνητρο τις ιδιωτικοποιήσεις και τον ελεύθερο ανταγωνισμό της αγοράς των υπηρεσιών τηλεπικοινωνίας, η επικείμενη μεγάλη οικονομική μάχη θα έφερνε αντιμέτωπες τις αμερικανικές, τις ευρωπαϊκές και τις ιαπωνικές εταιρείες, στην προσπάθεια τους να ελέγξουν τα δίκτυα και να κυριαρχήσουν στην αγορά της εικόνας, των δεδομένων, του ήχου, των παιχνιδομηχανών, της υψηλής ευκρίνειας κ.λπ. Με λίγα λόγια, οι επενδύσεις θα ήταν κο­λοσσιαίες και τα κέρδη μυθικά.

Η πορεία των τίτλων που σχετίζονται με το Διαδίκτυο εκτινάχθηκε. Οι εταιρείες έβλεπαν την αξία των μετοχών τους να πολλαπλασιάζεται 100 ή 370 φορές ή ακόμη και 800 φορές (!!) όπως η American On Line (AOL). Μόνο για το έτος 1999, ο δείκτης Nasdaq (το χρηματιστήριο όπου γίνονται οι συναλλαγές αξιών νέων τεχνολογιών στη Νέα Υόρκη) σημείωσε άνοδο της τάξης του 85,6%.

Ωστόσο ότι φουσκώνει απότομα, ξεφουσκώνει το ίδιο απότομα. Τον Μάρτιο του 2001 σκάει η «φούσκα» του Διαδικτύου. Μόλις πέντε χρόνια δηλαδή από τότε που οι επενδυτές βιάζονταν να χιμήξουν στις αξίες του τεχνολογικού κλάδου. Η πτώση ήταν πολύ άγρια: το χρηματιστήριο του Παρισιού κατρακυλάει από τις 6.980 μο­νάδες αγγίζοντας τις 2.500. Στις ΗΠΑ ο δείκτης Dow Jones χάνει το 38% της αξίας του, ενώ ο δείκτης S&Ρ το 41%! Τα τρία τέταρτα των εταιρειών της Net-economy εξαφανίζο­νται.

Μετά το κραχ του Διαδικτύου ξεσπά η υπόθεση Enron η οποία απο­τελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα των αποτελεσμάτων της ανεξέλεγκτης «απελευθέρωσης» της αγοράς και εφαρμογής των δογμάτων του νεοφιλελευθερισμού. Πρόκειται για ένα από τα μεγαλύτερα σκάνδαλα του μεταπολεμικού καπιταλισμού.

Σε ότι αφορά το οικονομικό μοντέλο, η ENRON διόγκωνε τεχνητά τα κέρδη, χρησιμοποιώντας πολλές εταιρείες-βιτρίνες για να καλύψει τα ελλείμματα και παραποιώντας τους ισολογισμούς. Στόχος της ήταν να φουσκώσει τη χρη­ματιστηριακή αξία της. Η ENRON επωφελήθηκε επίσης από την ιδιωτικοποίηση της αγοράς ενέργειας στην Καλιφόρνια, καθώς δεν δίστασε να καταφύγει ακόμη και σε εσκεμμένες (δίχως τεχνικό λόγο) δι­ακοπές ρεύματος, ώστε να αυξήσει την τιμή της κιλοβατώρας.

Ο τύπος επί σειρά ετών εγκωμίαζε την ENRON χαρα­κτηρίζοντας τη μοντέλο «θάρρους και εκσυγχρονισμού», καθώς και μοντέλο «εταιρικής διακυβέρνησης». Ο διάσημος οίκος πιστοληπτικής αξι­ολόγησης Andersen εξέδιδε πιστοποιητικά οικονομικής ευρωστίας. Η άνοδος της αξίας της μετοχής της ENRON ήταν διαρκής. Οι καλύτεροι δοκιμιογράφοι και αρθρογράφοι (όχι μόνο του αμερικανικού τύπου) υμνούσαν την εταιρεία από το Χιούστον, η οποία ήξερε να αναγνωρίζει το συγγραφικό τους ταλέντο με υψηλές ανταμοιβές…

Η Enron δεν περιορίστηκε μόνο στο λάδωμα του τύπου ή των οίκων πιστοληπτικής αξι­ολόγησης. Η εταιρεία παράλληλα ξόδευε εκατομμύρια δολάρια σε δρα­στηριότητες πολιτικού lobby. Υπήρξε ο βασικός «νονός» του Τζορτζ Μπους και γενναίος χρηματοδότης των πε­ρισσότερων μελών της κυβέρνησης του, μεταξύ των οποίων και του Τζον Άσκροφτ, υπουργού Δικαιοσύνης. Πάνω από εκατό μέλη του Κογκρέσου λάμβαναν τις συνεισφορές της Enron στο εκλογικό τους ταμείο. Ο αντιπρόεδρος Ρίτσαρντ «Ντικ» Τσέινι είχε καλέσει επανειλημμένα τον πρόεδρο της Enron, Κένεθ Λέι, να συμμετάσχει στην ομάδα εργασίας για την ενέργεια, της οποίας ο Τσέινι ήταν επικεφαλής.

Μετά το ξέσπασμα του σκανδάλου υπήρξαν (υποτίθεται) νέες νομοθετικές διατάξεις, όπως ο νόμος Sarbanes-Oxley, με στόχο την καλύτερη εποπτεία των διευθυντών και των ελεγκτικών εταιρειών, την εξασφάλιση «μεγαλύτερης διαφάνειας των λο­γαριασμών και την προστασία των επενδυτών».

Ωστόσο, ο νέος νόμος και οι νέοι κανονισμοί δεν εμπό­δισαν, έξι χρόνια αργότερα, ούτε τη δημιουργία της στε­γαστικής φούσκας των ενυπόθηκων δανείων (subprimes) ούτε το απόλυτο κραχ του 2008.

Η μια φούσκα φέρνει την άλλη…

Παρά το σοκ της ασιατικής κρίσης του 1997-98, τη φούσκα του Διαδικτύου, τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2001, τη χρεοκοπία της ENRON, η παγκόσμια ανάπτυξη ανασυντάχθηκε πολύ γρήγορα. Φαινόταν ότι το σύστημα έχει αποκτήσει θαυμαστή ανοσία απέναντι στις οικονομικές κρίσεις και κατόρθωνε να τις ξεπερνά με σχετική ευκολία.

Στην πραγματικότητα οι κρίσεις δεν έπαιρναν δραματική έκταση χάρις στην κρατική παρέμβαση (παρά και ενάντια στα νεοφιλελεύθερα δόγματα). Αλλά, το σύστημα ξεπερνούσε μεν τις κρίσεις, συσσώρευε ωστόσο διαρκώς νέες αντιφάσεις χωρίς να λύνει τις προηγούμενες. Στην πραγματικότητα κερδιζόταν απλώς χρόνος και διαρκώς υπήρχε ο κίνδυνος κάθε νέα κρίση να είναι χειρότερη από την προηγούμενη. Το σύστημα δημιουργούσε τη μια χρηματιστηριακή φούσκα μετά την άλλη με κίνδυνο κάποια στιγμή τα πράγματα να ξεφύγουν από κάθε έλεγχο.

Ο Άλαν Γκρίνσπαν, πρόεδρος της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ από το 1987 μέχρι το 2006, εφάρμοζε μια επιθετική πολιτική (ιδιαίτερα μετά το 2001) με πολύ χα­μηλά επιτόκια που είχε ως αποτέλεσμα να καταχρεωθεί τόσο το αμερικανικό δημόσιο όσο και τα αμερικανικά νοικοκυριά.

Πρέπει να σημειωθεί ότι από το 2001 είχε δημιουργη­θεί η μεγαλύτερη κερδοσκοπική φούσκα της ιστορίας, λόγω της έκρηξης στις τιμές των ακινήτων σε όλο τον πλανήτη και της πρωτοφανούς αύξησης των χρεών. Το συνολικό χρέος των Αμερικανών (όλων των εργαζομένων) ανερχό­ταν στο 350% του ΑΕΠ το 2007, τη στιγμή που, το 1929, δεν είχε ξεπεράσει το 300%!

Μέσω μια διαρκούς πορείας απορύθμισης της οικονομίας (δηλαδή κατάργησης των κρατικών ελέγχων) δημιουργείται μια «χρηματοοικονομική τεχνολογία» που οδηγείται στα άκρα. Η δημιουργικότητά της είναι αστείρευτη: εφευρίσκει όργανα (τιτλοποίηση, subprimes, hedge funds, πι­στωτικά παράγωγα) και τεχνικές (shortselling, φαινόμενο μόχλευσης) που ήταν είτε άγνωστα μέχρι τότε είτε από καιρό απαγο­ρευμένα αλλά χάρις στο νεοφιλελευθερισμό (ξανα)νομιμοποιούνται.

Δημιουργούνται τόσο περίπλοκα χρημα­τοοικονομικά προϊόντα, που ακόμα και οι (υποτιθέμενοι ειδικοί) δεν ήξεραν περί τίνος ακριβώς πρόκειται:

«[…] ένας υποδιοικητής της Τράπεζας της Αγγλίας, ο οποίος υποτίθεται ότι επιτηρούσε τις τράπεζες, ζήτησε να του εξηγήσουν, κατά τη διάρκεια ενός δείπνου [το 2007], τη λειτουργία των χρηματοοικονομικών δομών στις οποίες συγκεντρώνονταν τα subprimes…».[7]

Η παγκόσμια οικονομία πήρε τη μορφή μιας τεράστιας εικονικής και άυλης χάρτινης σφαίρας. Την ώρα που ο συ­νολικός πλούτος που παράγει η παγκόσμια οικονομία ετη­σίως είναι γύρω στα 50.000 δισ. ευρώ, η αξία των μετοχών ακινήτων σε παγκόσμια κλίμακα είναι της τάξης των 75.000 δισ. ευρώ, η αξία όλων των ομολόγων και μετοχών του κόσμου εκτιμάται στα 100.000 δισ. ευρώ, η συνολική αξία των παράγωγων προϊόντων (χρηματοοικονομικών τίτλων) ξεπερνούσε από μόνη της το ένα εκατομμύριο δισεκατομμύρια ευρώ (!!!), τον Δεκέμβριο του 2007.[8] Αυτή η γιγαντιαία φούσκα δεν ήταν δυνατόν να διατηρηθεί, κάποια στιγμή θα γινόταν η έκρηξη.

Η ώρα της κρίσης άργησε λίγο, αλλά τελικά ήρθε. Η αφορμή ήταν η κατάρρευση της αγοράς των subprimes (δάνεια με υποθήκευση σπιτιού σε φτωχά νοικοκυριά).

Για την ανάκαμψη της οικονομίας, όπως προαναφέραμε, ο Άλαν Γκρίνσπαν πρόεδρος της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ, αποφάσισε να ρίξει τα επιτό­κια και να προσανατολίσει την οικονομία προς τον κλάδο των ακινήτων δημιουργώντας έτσι μια γιγαντιαία φούσκα.

Εξαιτίας της δημογραφικής ανάπτυξης και του περιορισμένου αριθμού των ιδιοκτησιών, πολλοί κερ­δοσκόποι θεώρησαν ότι η άνοδος των τιμών των ακινήτων στις ΗΠΑ (ετήσια άνοδος γύρω στο 15%) θα συνεχιζόταν επ’ αόριστον.

Με το δανεισμό χρημάτων στις οικονομικά ασθενέστε­ρες οικογένειες, οι τράπεζες δεν είχαν καμία πρόθεση να εφαρμόσουν κοινωνικό καπιταλισμό. Ακριβώς το αντίθε­το. Είναι γνωστό πως με την εκμετάλλευση των φτωχών, οι οποίοι εξ ορισμού υπερτερούν σε αριθμό, κλείνονται οι κα­λύτερες συμφωνίες. Οι τραπεζίτες πόνταραν στην αδυναμία ορισμένων οικογενειών να αποπληρώσουν για να διατηρήσουν τα σπίτια τους. Κι έτσι είχαν διπλό κέρδος: αφενός, εισέπρατταν για πολλά χρόνια τις μηνιαίες πιστωτικές δόσεις και, αφετέρου, οικειοποιούνταν ένα αγαθό (το σπίτι) του οποίου τελικά η αξία είχε διπλασιαστεί μέσα σε λίγα χρόνια.

Όταν όμως, το 2005, υπό το φόβο του πληθωρισμού, η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ ανεβάζει τα βασικά επι­τόκια, μπλοκάρει το μηχανισμό. Το κό­στος των στεγαστικών δανείων, που συνδέεται με τα επιτό­κια, τελικά διπλασιάζεται. Έτσι εκατομμύρια οικογένειες που πιάστηκαν στο δόλωμα των subprimes, ανίκανες πλέον να επιβιώσουν, προτιμούν να παραδώσουν τα κλειδιά του σπιτιού τους στις τράπεζες.

Η αγορά ξαφ­νικά πλημμύρισε από σπίτια που οι τράπεζες δεν μπορούσαν να πουλήσουν. Το αποτέλεσμα ήταν η πτώση των τιμών και το βίαιο ξε-φούσκωμα της «φούσκας» των ακινήτων. Τα τραπεζικά ιδρύματα πιάστηκαν δυο φορές στην ίδια τους την παγίδα: αφενός, ένας τεράστιος όγκος πελατών έπαψε να τους καταβάλλει χρήματα και, αφετέρου, ήταν οφθαλμοφανές ότι κατέρρεε η αξία του γιγαντιαίου αριθμού ακινήτων που κατείχαν.

Η απειλή της πτώχευσης για περίπου τρία εκατομμύ­ρια νοικοκυριά, τα οποία είχαν χρεωθεί με περίπου 200 δισ. ευρώ, έθετε σε κίνδυνο μεγάλα αμερικανικά πιστωτικά ιδρύματα. Για να προφυλαχθούν από τον κίνδυνο, τα ιδρύματα αυτά πούλησαν μέσω τίτλων subprimes σε άλλες τράπεζες ένα μέρος των επισφαλών πιστώσεων τους. Οι τρά­πεζες εκχώρησαν τις πιστώσεις σε κερδοσκοπικές επενδυτικές εταιρείες, οι οποίες με τη σειρά τους τις διασκόρπισαν σε τρά­πεζες σε ολόκληρο τον κόσμο. Γι’ αυτό το λόγο, το φαινόμενο συγκρίνεται με μολυσματικό ιό και γίνεται λόγος για «νόσο», «μόλυνση», «επιδημία» ή «τοξικότητα». Προκαλείται ένα ντόμινο που από το καλοκαίρι του 2007 προξενεί τριγμούς σε ολόκληρο το διεθνές τραπεζικό σύστημα.

Κοντά στην άβυσσο: το κραχ του 2008

Όταν το καλοκαίρι του 2007 αποκαλύφθηκε η πτώση της αξίας της αμερικανικής τράπεζας Bear Stearns, σηματοδοτήθηκε η έναρξη της κρίσης.

Εκείνη τη στιγμή, οι καπιταλιστές και οι κυβερνήσεις αντι­λαμβάνονται ότι το σύνολο του τραπεζικού συστήματος έχει μολυνθεί και δηλητηριαστεί με χρέη πολύ υψηλού ρίσκου, τα οποία έχουν διεισδύσει παντού. Γίνεται γνωστό ότι ορι­σμένα από τα ισχυρότερα χρηματοοικονομικά ιδρύματα – Citigroup και Merrill Lynch στις ΗΠΑ, Northern Rock στο Ηνωμένο Βασίλειο, UBS στην Ελβετία, Societe Generale στη Γαλλία κ.λπ.- έχουν καταγράψει τεράστιες ζημιές.

Στις 15 Σεπτεμβρίου 2008 πραγματοποιείται η χρεοκοπία της Lehman Brothers, της τέταρτης τράπε­ζας επενδύσεων στον κόσμο. Μια πραγματική σεισμική δόνηση για ολόκληρο τον καπιταλιστικό κόσμο. Στους επόμενους μήνες πάνω από 25.000 δισ. ευρώ γίνονται καπνός, επενδυτικές τράπεζες σβήστηκαν από το χάρτη, τα πέντε ισχυρότερα ιδρύματα (και πυλώνες του συστήματος) κατέρρευσαν: η Lehman Brothers πτώχευσε, η Bear Stearns εξαγοράστηκε (με τη βοήθεια της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ) από τη Morgan Chase, η Merrill Lynch εξαγοράστηκε από την Bank of America. Όσο για τις δύο τελευταίες, την Goldman Sachs και την Morgan Stanley (αυτήν την εξαγόρασε η ια­πωνική Mitsubishi UFJ), ναυάγησαν ως επενδυτικές τράπε­ζες και μετατράπηκαν ξανά σε απλές εμπορικές τράπεζες, οι οποίες υπόκεινται πλέον στον έλεγχο της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ.

Το σύστημα είχε κυριολεκτικά φτάσει ένα βήμα πριν από την άβυσσο. Όδευε ολοταχώς προς μια επανάληψη της κρίσης του 1930 (σύμφωνα με τις εκ των υστέρων βέβαια) εκτιμήσεις των οικονομικών γκουρού του καπιταλισμού. Ο νεοφιλελευθερισμός είχε οδηγήσει το σύστημα σε τέτοιο βαθμό απορρύθμισης ώστε όχι μόνο οι επενδυτικές τρά­πεζες, αλλά και οι κεντρικές τράπεζες, οι ρυθμιστικές αρχές, οι εμπορικές τράπεζες, τα αποταμιευτικά ταμεία, οι ασφαλι­στικές εταιρείες, οι οργανισμοί πιστοληπτικής αξιολόγησης (Standard & Poors, Moody’s, Fitch), ακόμα και οι διεθνείς οργανισμοί ελέγχου (Deloitte, Ernst & Young, PwC) αποδείχθηκαν πλήρως ανίκανες όχι να προβλέψουν την έκταση της κρίσης αλλά έστω να δουν τις εκρηκτικές υπερβολές που συσσώρευε ο παγκόσμιος καπιταλισμός.

Στην Ευρώπη ακόμα και τον Ιούνιο του 2008 ο Ζαν-Κλοντ Τρισέ, ο πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας δήλω­νε:

«Το βασικό μας σενάριο δείχνει ότι θα σημειωθεί ύφεση της οικονομικής ανάπτυξης στο δεύτερο και τρίτο τρίμηνο του 2008, αλλά στο τέταρτο τρίμηνο θα υπάρξει συγκρατη­μένη και προοδευτική οικονομική μεγέθυνση».[9]

Είναι περιττό να σχολιάσουμε πόσο εκτός πραγματικότητας ήταν ο πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας…

Σοσιαλισμός… αλλά για τους πλούσιους!

Όταν αντιλαμβάνονται το μέγεθος της κρίσης οι κυβερνήσεις σπεύδουν για τη διάσωση των καπιταλιστών. Οι Κεντρικές Τράπεζες της Αμερικής, της Ευρώπης, της Μεγάλης Βρετανίας, της Ελβετίας και της Ιαπωνίας αρχίζουν να κάνουν τονωτικές ενέσεις αρχικά εκατοντάδων δισεκατομμυρίων ευρώ στην οικονομία και μετά τρισεκατομμυρίων, μέχρι να καταφέρνουν να σταθεροποιήσουν κάπως την κατάσταση. Για άλλη μια φορά, δεν ήταν η αγορά, αλλά το κράτος με τα χρήματα των φορολογουμένων που διέσωσε το σύστημα παρά και ενάντια στα δόγματα του νεοφιλελευθερισμού.

Στην Ευρώπη και τις ΗΠΑ, οι τράπεζες εκλιπαρούσαν μα­ζικά για κρατική παρέμβαση. Οι μεγαλύτερες εταιρείες του στεγαστικού κλάδου στην Αμερική, η Fannie Mae και η Freddie Mac, εθνικοποιήθηκαν. Το ίδιο συνέβη και με τον όμιλο American International Group (AIG), τη μεγαλύτερη ασφαλιστική εταιρεία στον κόσμο. Υπολογίζεται ότι μέχρι τις αρχές του 2009 οι ΗΠΑ είχαν δώσει για τη στήριξη των επιχειρήσεων 1.179 δισεκατομμυρίων ευρώ!

Τα κράτη παρεμβαίνουν για να διασώσουν τους καπιταλιστές αλλά όχι τους εργαζόμενους. Και όχι μόνο αυτό. Για τους εργαζόμενους αυτό που τους επιφυλάσσουν είναι η αύξηση των ορίων συνταξιοδότησης, μείωση μισθών και συντάξεων, διαρκής συρρίκνωση του κράτους πρόνοιας, μερική και ανασφάλιστη εργασία. Και όλα αυτά την ίδια ώρα που τα δισεκατομμύρια κατευθύνονται στη διάσωση του μεγάλου κεφαλαίου. Ο ορισμός της κοινωνικής πρόκλησης…

Η διάσωση των μεγαλοκαπιταλιστών παίρνει τη μορφή ανοικτού σκανδάλου. Παρόλο που ο κόσμος βυθίζεται στην κρίση του αιώνα και εκατομμύρια εργαζομένων πυκνώνουν τις στρατιές των ανέργων, τα στελέχη πολλών χρηματοοικονομικών ιδρυμάτων (που ευθύνονται για την έκταση της κρίσης) εξακο­λουθούν να αμείβονται με εξωφρενικούς μισθούς και πριμ. Τα αφεντικά τραπεζών ή μεγάλων επιχειρήσεων εγκατα­λείπουν τις εταιρείες τους λαμβάνοντας μυθικά πριμ εξό­δου («χρυσά αλεξίπτωτα»), ακόμα και μετά από σημαντικές απώλειες. Έτσι, για παρά­δειγμα, πέντε συνεχόμενα τρίμηνα απωλειών και η πτώση της μετοχικής αξίας κατά 70% δεν εμπόδισαν την τράπεζα Merrill Lynch της Νέας Υόρκης, τον Δεκέμβριο του 2008, να προσφέρει στα στελέχη της μπόνους ύψους περίπου 5,4 εκατομμυρίων ευρώ. Αντίστοιχα, η Goldman Sachs και η Morgan Stanley που έχασαν την ιδιότητα της επενδυτικής τράπεζας, κατέβαλαν 10,4 εκ. ευρώ στα στελέχη τους. Ορισμένοι επικεφαλής της Lehman Brothers (παρόλο που κήρυξε πτώχευση) ει­σέπραξαν στα τέλη του 2008 το ίδιο μπόνους με την προη­γούμενη χρονιά!

Στο μεταξύ, στις ΗΠΑ μόνο, τα συνταξιοδοτικά ταμεία έχασαν περίπου 2.000 δισ. δολάρια, σύμφωνα με τον Πίτερ Όρζαγκ, επικεφαλής του Γραφείου Προϋπολογισμού του Κογκρέσου, ο οποίος έκρινε ότι η κατάρρευση των χρημα­τιστηριακών αξιών θα επηρέαζε σε μεγάλο βαθμό τους ερ­γαζομένους που η σύνταξη τους εξαρτιόταν από ιδιωτικά ταμεία και οι οποίοι πιθανότατα «θα αναγκάζονταν να κα­θυστερήσουν τη συνταξιοδότηση τους». Εξαιτίας του χρη­ματοοικονομικού κραχ, πολλοί εργαζόμενοι αντιλήφθηκαν ότι το ποσό της σύνταξης τους θα ήταν πολύ πιο μικρό από όσο προβλεπόταν.

Η αποτυχία του καπιταλιστικού μοντέλου της «ελεύθερης αγοράς» αποδεικνύεται από τις κρατικές παρεμβάσεις, τις μεγαλύτερες όλης της οικονομικής ιστορίας, που καταδεικνύουν ότι οι αγορές δεν μπορούν να αυτορυθμιστούν μέσω του περίφημου, αλλά ανύπαρκτου, «αόρατου χεριού» της αγοράς. Η απληστία των καπιταλιστών τους οδηγεί στην αυτοκαταστροφή. Επιπλέον, η παρέκκλιση των αρχών από το νεοφιλελεύθερο δόγμα δεν αποσκοπούσε στην ενίσχυση των αποταμιευ­τών που έπεσαν θύματα των τραπεζιτών, αλλά, αντιθέτως, στη διάσωση των τραπεζιτών! Και το έπραξαν εφαρμόζο­ντας τη γνωστή καπιταλιστική συνταγή:

Ιδιωτικοποίηση στα κέρ­δη, αλλά σοσιαλισμός στις ζημιές!

Την άνοιξη του 2008, ο πρόεδρος Μπους αρνήθηκε να υπογρά­ψει νόμο που πρόσφερε (έναντι 6 δισ. ευρώ ετησίως) ιατρο­φαρμακευτική περίθαλψη σε 9 εκατομμύρια φτωχά παιδιά. Τη θεωρούσε «περιττή δαπάνη». Έξι μήνες αργότερα, όσα κι αν έδινε για να βοηθήσει τα καθάρματα της Γουόλ Στριτ, δεν του φαίνονταν αρκετά. Για το νεοφιλελευθερισμό ο κόσμος έχει αναποδογυρίσει: σοσιαλισμός για τους πλούσιους και άγριος καπιταλι­σμός για τους υπόλοιπους.

Άγγελος Κ

Ακόμα δεν άκουσα αν η εναλλακτική λύση είναι περισσότερος κρατισμός με τισ στρεβλώσεις που οι προλαλησαντες ή ανταγωνισμός ελεύθερος.

Ενα πρόβλημα του φιλελευθερισμού είναι οι ανεπιθύμητες παρενέργειες της ιδιωτικής αποτυχίας μεγάλων επιχειρήσεων στην οικονομία και την απασχόληση. Όταν το μπακάλικο της γειτονιάς βαρέσει λουκέτο, οι υπάλληλοι υα βρουν εργασία αλλού, αλλά όταν μια τεράστια τράπεζα αποτύχει λόγω σφαλμάτων της και εξωεγενών δυσκολιών, οι επιπτώσεις είναι πολύ σοβαρές για τους χιλιάδες εργαζόμενους που άμεσα ή έμμεσα επηρεάζονται από την χρεωκοπία αυτή. Είναι επομένως ένα πρόβλημα κλίμακας.

Το δεύτερο πρόβλημα του φιλελευθερισμού είναι ότι αν ποτέ εφαρμοστεί στην ολότητά του, θα εφαρμοστεί σε ένα περιβάλλον άνισης κατανομής του πλούτου. θα επανέρθω στην κριτική αυτή... προς το παρόν λέω, κάπως εμπρηστικά, ότι οι μεγάλες ανισότητες στην κατανομή του πλούτου παγκοσμίως δεν οφείλονται στην ελεύθερη λειτουργία της αγοράς αλλά στο κρατικομονοπωλιακό σύστημα του καπιταλισμού.

Αν ο φιλελευθερισμός αντιμετωπίζεται από κάποιους με σκεπτικισμό (γιατί ναι μεν είμαστε ελεύθεροι τυπικά, αλλα η τάδε κυρία έχει λεφτά να αγοράζει διαμάντια, ενώ εγώ πεινάω και δεν έχω να πληρώσω το νοίκι), είναι γιατί καλείται να δώσει λύσεις σε ένα περιβάλλον ανισοτήτων αποτέλεσμα της επί αιώνες αναδιανομής πλούτου σε λίγους μέσω της κρατικής βίας.

Πληρώνει δηλαδή για μια πραγματικότητα για την οποία δεν ευθύνεται, καθώς ο ανταγωνισμός μειώνει όχι μόνο την αναποτελεσματικότητα στην κατανομή εργασίας, αλλά, ενδεχομένως - και αξίζει διερεύνησης αυτός ο ισχυρισμός που κάποιοι θα τον βρουν τραβηγμένο - μειώνει τις εισοδηματικές ανισότητες με το να καταργεί όσες διαιωνίζονται χάρη στην προστασία του κεφαλαίου από το κράτος σε βάρος των φορολογουμένων.

Με σοκάρει ειλικρινά αυτή η στρατευμένη (αντ)επίθεση. Μόνο τυφλοί και επαγγελματίες μπορούν να διαφωνήσουν με τα γραφόμενα της κυνικής σε σχέση με τις κεντρικές αξίες/ιδέες του νεοφιλελευθερισμού που τρυπώνουν στις ζωές μας σαν ωρολογιακές βόμβες. Μια κάποια εναλλακτική τροχιά που θα μας ενώνει ξεκινάει ακριβώς από την παραδοχή της κοινωνικής και ηθικής αποτυχίας (αν όχι κατάληξης) του νεοφιλελευθερισμού ως μια κοσμολογία που φέρει την απώθηση και την ισοπέδωση κάθε έννοιας κοινότητας και όποιου αισθήματος του ανήκειν. Η κριτική είναι το πρώτο βήμα συμφωνίας και το ξεκίνημα της κουβέντας σε σχέση με το που θέλουμε να πάμε. Μόνο για κακοπροαίρετους συνιστά αδυναμία η απουσία διατύπωσης μιας καθαρής εναλλακτικής.
@ georgec
Είναι πραγματικά εντυπωσιακό πως γράφεις τόσες γραμμές με αερολογίες, δίχως να λες στην πραγματικότητα τίποτα απολύτως, για να αναδειχθεί τελικά πως στο κέντρο της σκέψης σου είναι οι φραπέδες και τα αστικά τηλεφωνήματα (ενώ τώρα πίνουμε λάττε και στέλνουμε sms).

@ devils advocate
1. Καταπληκτικό το ότι δεν βλέπεις κανένα πρόβλημα στην άρση δασμών. Κι όντως δεν θα υπήρχε κανένα πρόβλημα αν ζούσαμε με κινέζικους μισθούς, παράλληλα με μια κινέζικη ζωή (και έτσι θα τους ανταγωνιστούμε όλους και θα παράγουμε τα πιο φτηνά πράγματα στον κόσμο όλο! Αυτό κι αν είναι στόχος ζωής).
2. Λες, «δικά μου είναι τα χρήματα και θα τα κάνω ό,τι θέλω». Απλά τυγχάνει να ζεις «εδώ», μαζί με «άλλους» (εμάς, εμείς... θυμάσαι;). Αν δεν σε ενδιαφέρει ένα κάποιο «Σύνταγμα», το οποίο και ορίζει τις συνολικές μας αξίες και τα «τοπικά» μας συμφέροντα («εμείς που μένουμε εδώ και τώρα»), πήγαινε ζήσε σε κανένα βουνό (ή και στο φεγγάρι). Και μην ξεχάσεις να πάρεις και τα μετρητά μαζί σου.