Η μαγική σκέψη
18 Φεβ 10 - 11:52Πρόκειται για ένα ευρύτατα διαδεδομένο φαινόμενο για το οποίο αποφεύγουμε συνήθως να μιλάμε. Συμβαίνει όταν μπερδεύουμε τις έντονες επιθυμίες και επιδιώξεις μας με την πραγματικότητα.
Ζω σε μια πολύ ήσυχη γειτονιά, τον Άγιο Σώστη, ανάμεσα στο Ν.Κόσμο και τη Ν.Σμύρνη. Σπάνια έρχεται η αστυνομία εδώ, αλλά ήρθε προχθές, ύστερα από καταγγελία των γειτόνων, για να συλλάβει μια σαραντάχρονη γυναίκα που ξυλοκοπούσε άγρια το μόλις 4 ετών αγοράκι της. Μοιάζει ακατανόητο κι όμως συμβαίνει πολύ συχνά, πιο συχνά από όσο νομίζουμε. Πολλοί άνθρωποι, στη δύσκολη εποχή μας φτάνουν σε μια κατάσταση όπου σπάνε τα νεύρα τους, λόγω ποικίλων αντιξοοτήτων και αυτή η γυναίκα, απόλυτα φυσιολογική κατά τα άλλα, όταν άκουσε το μωρό να κλαίει, θεώρησε ότι ακόμα και αυτό τα είχε μαζί της και προσπαθούσε να την τρελάνει. Ο θυμός της μεταμόρφωσε το αθώο κοριτσάκι σε δαίμονα που ούρλιαζε μόνο και μόνο για να την “αποτελειώσει” και το μόνο που μπορούσε να κάνει, ήταν να το δείρει. Λες και κάποια μάγισσα έστρεψε στο μωρό το μαγικό ραβδί της και το μετέτρεψε σε δαίμονα. Ο δαίμονας ήταν βέβαια η ίδια, αλλά η οργή της έδρασε ως μαγεία και μεταμόρφωσε το ίδιο της το σπλάχνο σε διάβολο.
Η πρώτη φορά που εμφανίσθηκε ο όρος μαγική σκέψη, υπό αυτή την έννοια, ήταν σε ένα νεανικό βιβλίο του υπαρξιστή φιλοσόφου Ζαν-Πολ Σαρτρ, με τίτλο Esquisse d’ une theorie des Emotions (εκδ, Herman, 1939). Ο όρος μαγική σκέψη, κατά την άποψή του, σημαίνει ότι επιτρέπουμε σε μια επιθυμία ή ένα συναίσθημα να μας πείσει ότι κάτι είναι αληθινό, ενώ η λογική μας υποστηρίζει ακριβώς το αντίθετο.
Όταν είμαστε παιδιά, διαθέτουμε άφθονη μαγική σκέψη. Οι επιστήμονες λένε ότι σε ηλικία 18 μηνών, όλα τα παιδιά αρχίζουν να δημιουργούν φανταστικούς κόσμους όταν παίζουν. Όταν φτάσουν στην ηλικία των 3 ετών, τα περισσότερα ξέρουν καλά τη διαφορά ανάμεσα σε φαντασία και πραγματικότητα, αν και εξακολουθούν να πιστεύουν (με την ενθάρρυνση των γονιών τους) στον Αη Βασίλη ή στον μπαμπούλα. Στην ηλικία των 8 ετών, ή και νωρίτερα, δεν πιστεύουν πια ούτε σε αυτά και η αντίληψή τους πάνω στο τι είναι πραγματικό και τι όχι, δεν διαφέρει καθόλου από τη δική μας. Η Jacqueline Woolley, καθηγήτρια ψυχολογίας στο πανεπιστήμιο του Τέξας, έχει τη θεωρία ότι τα παιδιά εγκαταλείπουν τις ευχές και τους ευσεβείς πόθους όταν αρχίζουν και καταλαβαίνουν τι σημαίνει πίστη. Αν κατάλαβα καλά, έχουμε όλοι μας την τάση να θέλουμε να βγουν αληθινές οι υποκειμενικές επιθυμίες μας, όλοι πιστέψαμε ότι η μαγική μας σκέψη είναι αληθινή, αλλά απογοητευτήκαμε και στη συνέχεια (γύρω στα 8) βρίσκουμε όλοι καταφύγιο σε κάποια πιο ορθολογική έκφραση της πολύ μεγάλης ανάγκης μας να δούμε τα όνειρά μας να πραγματώνονται.
Πρόσφατα, ερευνητές του πανεπιστημίου του Πρίνστον, κατάφεραν να δείξουν ότι μια ομάδα φοιτητών στην οποία δίδαξαν πώς να χειρίζονται μια κούκλα βουντού, θεώρησαν ότι το κόλπο πιάνει και ότι ήταν υπεύθυνοι για τον πονοκέφαλο του συμφοιτητή ή την ασθένεια του καθηγητή που αντιπαθούσαν. Μαγική σκέψη σε όλο της το μεγαλείο, έχουμε όμως πολύ πιο χαρακτηριστικά δείγματα από τη σύγχρονη ιστορία. Το καλοκαίρι του 1960, η διαζευγμένη, ύστερα από 11 γάμους, Ελίζαμπεθ Ντάνκαν (http://www.divasthesite.com/Evil_Divas/Evil_Diva_Elizabeth_Duncan.htm) εξαγριώθηκε τόσο πολύ, όταν ο γιός της Φρανκ παντρεύτηκε μια νοσοκόμα, την την Όλγα Κούπτζικ, παρά τη θέλησή της, που προσέλαβε δυο φονιάδες για να την ξεπαστρέψουν. Αυτοί έκαναν τη δουλειά, αλλά όταν πήγαν να παραλάβουν τα λεφτά τους, αυτή δεν τους πλήρωσε. Αντίθετα, πήγε στην αστυνομία και τους κατηγόρησε ότι την εκβιάζουν... Όπως ήταν αναμενόμενο, συνελλήφθησαν όλοι και κατέληξαν στο θάλαμο αερίων. Η πονηρή Ελίζαμπεθ ήθελε με ένα σμπάρο δυο τρυγόνια, και να δολοφονήσει τη νύφη της, αλλά και να μην πληρώσει τους φονιάδες. Αυτό ακριβώς εννοεί ο Σαρτρ με τον όρο μαγική σκέψη, θα μπορούσαμε να τη χαρακτηρίσουμε και ως: εντελώς μη ρεαλιστική σκέψη.
Η μαγική σκέψη είναι παρούσα κάθε φορά που ακούμε στα δικαστήρια την περίφημη δικαιολογία συζυγοκτόνων, (τη σκότωσα γιατί την αγαπούσα!), αλλά και σε πολλά μικροπεριστατικά της καθημερινής μας ζωής που συνήθως μας κάνουν και γελάμε. Αν ορίσουμε τη μαγική σκέψη σαν αυτό που μας ζητάει να πιστέψουμε σε κάτι το οποίο δεν μπορούμε να επαληθεύσουμε, δεν είναι δύσκολο να διαπιστώσουμε ότι η μαγική σκέψη είναι ευρύτατα διαδεδομένη στον κόσμο μας, υπάρχει και στα καλύτερα σπίτια, τη χρησιμοποιούν και οι λεγόμενοι κοινωνικά προσαρμοσμένοι άνθρωποι και οι κοινωνικά απροσάρμοστοι και οι ηγέτες και οι υπηρέτες αυτού του κόσμου.
Δεν μπόρεσα να βρω ιδιαίτερα συνεκτικές ψυχολογικές θεωρίες που να με καλύπτουν πάνω στη μαγική σκέψη και ενδιαφέρομαι να ακούσω απόψεις πάνω σε αυτό το πρόβλημα που φαίνεται να είναι ιδιαίτερα διαδεδομένο. Θα τελειώσω λέγοντας ότι ο ίδιος ο Σαρτρ παραδόθηκε στη μαγική σκέψη προς το τέλος της ζωής του, αφού όχι απλά θεώρησε, αλλά πίστεψε ότι οι μαοϊκοί θα έκαναν την επανάσταση και θα καταλάμβαναν την εξουσία...
35 Σχολια
Πιο δημοφιλή
- Συνολικά
- Σήμερα
- Σχόλια
-
Σχόλια (133)
-
Σχόλια (106)
-
Σχόλια (99)
-
Σχόλια (2) -
Σχόλια (0)
-
Σχόλια (55)
-
Σχόλια (0)
-
Σχόλια (2)
-
Σχόλια (72)
Από το Enet.gr
Τελευταία σχόλια
-
Αγαπητέ Αφώτιστε Φιλέλληνα, ενδιαφέρον το σχόλιό σου, αλλά δεν αντιστοιχεί στο σ...
-
ΕΙΜΑΣΤΕ ΟΛΟΙ ΜΑΖΙ ΣΑΣ!
-
Αυτό λέω κι εγώ, jboy...
Με μπέρδεψε πολύ το άρθρο σου. Δεν ξέρω αν μιλάει για μαγική ή για "μαγική" σκέψη. Για τη φαντασία ή την έλλειψή της. Για την ικανότητά μας να ονειρευόμαστε, να οραματιζόμαστε, να πλάθουμε κόσμους ή για την αδυναμία μας να είμαστε τετράγωνα λογικοί. Αποφεύγω τους μανιχαϊσμούς αλλά εν τέλει είναι καλή ή κακή αυτή η μαγική (ή μήπως "μαγική") σκέψη για τον Σάρτρ;
Anemos, νομίζω ότι τα παραδείγματα δείχνουν αρκετά καλά ότι ο Σαρτρ εννοεί ως μαγική σκέψη τη στιγμή που επιτρέπουμε σε μια επιθυμία ή ένα συναίσθημα να μας πείσει ότι κάτι είναι αληθινό, ενώ η λογική μας υποστηρίζει το αντίθετο. Η φαντασία είναι ένα πολύτιμο εργαλείο, αλλά χωρίς κατευθυντήριες γραμμές που να κατευθύνουν τη δημιουργική ενέργειά της, απλά, χάνει το στόχο της.
Με σπασμένα νεύρα, εκνευρισμένοι, δεν σκεφτόμαστε σωστά, είναι προφανές. Αλλά νομίζω ότι η προκαταλήψεις δημιουργούν μεγάλη ποσότητα μαγικής σκέψης αφού μας θέτουν εξαρχής υπέρ μιας συγκεκριμένης άποψης ή ιδεολογίας την οποία έχουμε καταχωρήσει ως αληθή και ορθή και δεν σηκώνουμε αντίρρηση. Για μένα, η μεγαλύτερη παρουσία μαγικής σκέψης βρίσκεται στα άτομα που ισχυρίζονται ότι δεν έχουν ελαττώματα...
Ομολογώ οτι κάτι μου διαφεύγει από τη σκέψη του Σάρτρ στο συγκεκριμένο ζήτημα. Δεν κατανοώ πως αξιολογεί τη σκέψη και τη προτείνει. Για παράδειγμα: προτείνει να "πνίγουμε" τις επιθυμίες και τα συναισθήματα πριν πάρουν "επικίνδυνες" διαστάσεις;
Πρέπει να κάνουμε μια διάκριση ανάμεσα στα ευχολόγια και τη μαγική σκέψη. Στην πρώτη περίπτωση πιστεύουμε ότι όλα είναι όπως τα θέλουμε, παρά τις πραγματικές συνθήκες. Στη δεύτερη περίπτωση πιστεύουμε ότι όλα θα πάνε όπως τα θέλουμε επειδή ακριβώς τα θέλουμε. Ο Τάκης έφερε ακραία παραδείγματα αλλά η "μαγική σκέψη" είναι καθημερινότητα για πολλούς ανθρώπους. Χαρακτηριστικότερο παράδειγμα οι τζογαδόροι.
Στην πρώτη περίπτωση ο άνθρωπος αρνείται ότι κάνει λάθος. Στη δεύτερη περίπτωση είναι όχι μόνο θεωρεί ότι δεν κάνει λάθος αλλά και είναι σίγουρος ότι επηρεάζει πράγματα που είναι εκτός των δυνατοτήτων του. Για παράδειγμα, σήμερα φόρεσα κοντομάνικο άρα δεν θα βρέξει.
Αν κάποιος έχει ως κυρίαρχη συμπεριφορά τα ευχολόγια ή τη μαγική σκέψη αλλά δεν τα επιβάλει σε άλλους, δεν τρέχει τίποτα, λέμε ότι είναι στην κοσμάρα του. Τι γίνεται όταν τα ευχολόγια ή η μαγική σκέψη μπαίνουν στην πολιτική ή την οικονόμία;
Αρκετές φορές, αυτοί που διακατέχονται από τέτοιους αυτοματισμούς, έχουν κι άλλα κακά: Θέλουν να επιβληθούν ή να σώσουν τον κόσμο. Ακόμη κι αν από τύχη καταφέρουν κάτι αρχικά μετά η φούσκα σκάει. Σαν την ελληνική κρίση ένα πράγμα.
Αρχίζω να το κατανοώ. Αν μη τι άλλο ως μια στοχαστική απάντηση στις ανοησίες εκείνου του τυχάρπαστου για "το σύμπαν που συνωμοτεί αν θέλεις κάτι πολύ".
Βλεπω την μαγικη σκεψη καθημερινα. Η φιλη που πιστευει οτι ολοι της την πεφτουν,ο φιλος που συγκρινει τον εαυτον του με παλιο συμμαθητη του και λεει κυτα πως γερασε ενω εγω κρατιεμαι,ο αλλος φιλος που ενω ξενοκοιμαται δεν βλεπει την γυναικα του που εχει παει με ολους του τους κολλητους. Ναι μπορει να μην εχουμε φαντασιωσεις στυλ Αβαταρ αλλα ενα ειναι σιγουρο,δεν εχουμε και ισως να μην θελουμε 'γνωθει εαυτον'..
Yiorgia, αυτά που αναφέρεις θα τα έβαζα στην κατηγορία "ευχολόγια" περισσότερο. Μαγική σκέψη θα ήταν για τη φίλη σου αν κάποιος άγνωστος της έκανε μια πρόταση κι εκείνη το εξηγούσε: "το έκανε επειδή του έστειλα τηλεπαθητική εντολή"!
Όλα ξεκινάνε από την ανάγκη μας να εξηγούμε, να ερμηνεύουμε τα φαινόμενα. Καθώς δεν έχουμε στη διάθεσή μας όλα τα δεδομένα, ή τα κατάλληλα μέσα επαλήθευσης, φτιάχνουμε θεωρίες, δηλαδή υποθέσεις πάνω στις αιτίες. Αν συνεχίσουμε χρησιμοποιώντας τις θεωρίες, τις υποθέσεις μας, σαν μέσα διερεύνησης της πραγματικότητας, είμαστε σε καλό δρόμο. Αν όμως μας "μαγευτούμε" από τις υποθέσεις μας και τις πιστέψουμε σαν επαληθευμένα γεγονότα αρχίζουμε να γλυστράμε προς την παράνοια. Από το "ίσως είναι έτσι" πάμε στο "θέλω να είναι έτσι" και καταλήγουμε στο "έτσι είναι". Και μπορεί να έχει και συνέχεια: "όποιος έχει αντίρρηση θα έχει να κάνει μαζί μου"! Εκεί αρχίζουν τα δράματα, στο ατομικό ή στο συλλογικό πεδίο.
Και τι γίνεται με τη γάτα που μπορεί να είναι ή ζωντανή ή νεκρή μέσα στο κουτί; (Cynical, προς εσένα περισσότερο η ερώτηση...)
Προς όλους: είμαστε σίγουροι οτι έχουμε να κάνουμε με ΜΙΑ πραγματικότητα; (άρα και μια αλήθεια, άρα και με μία λογική σκέψη;)
ΑΝεμε, και να μην εγραφες προς τα που απευθυνοταν η ερωτηση, θα τσιμπουσα!
Oh! dear! Η πραγματικοτητα ειναι μια και μόνο μια! Διοτι, δεν μπορουμε να αποφανθουμε οριστικως για κατι το οποιο δεν εχουμε μετρησει, δλδ παρατηρησει. Αλλωστε τι νοημα θα ειχε; Μονο για μυθιστορημα! Η γατα, οι θερμοκρασιες, οτιδηποτε αλλα, μπορει να ειναι οτι θελουν οσο δεν τα "πειραζουμε".
Οταν παμε ομως να τσιγκλίσουμε τη γατα να δουμε τι κανει, θα την βρουμε σε μια μονο κατασταση και αυτη ειναι που μετραει.
Ακριβως το ιδιο συμβαινει και με τον μικροκοσμο. Δεν εχει νοημα να λεμε τι κανουν τωρα τα ατομα, τα σωματιδια οταν ειναι μονα τους. Αυτο που εχει νοημα ειναι να δουμε τι κανουν οταν ερθουμε σε επαφη μαζι τους, δλδ οταν τα παρατηρησουμε. και δεν εννοω οπτικη παρατηρηση, κατι τετοιες βλακειες λενε, οτι και μονο με τη συνειδηση αλλαζουμε το γιγνεσθαι του κόσμου κλπ, αλλα παρατηρηση σημαινει μετρηση. Πειραμα!
Οταν λεμε οταν δεν υπαρχει μια αληθεια, αυτο οφειλεται στο οτι το συστημα ειναι τοσο πολυπλοκο ωστε δεν μπορουμε να αποφανθουμε επ' ακριβως!Εκτος απο τα χαοτικα συστηματα, στα deterministic (που δεν εχουν ομως χαοτικες περιοχες) αν ειχαμε απειρους computers, θα βρισκαμε τη μια και μοναδικη λυση.
Δεύτερη ερώτηση: κρίνουμε πως η "απομάγευση" της κοινωνίας συμβάλλει θετικά ή αρνητικά ως προς την εξέλιξή της αλλά και τις συνέπειές της στην ψυχική ισορροπία;
Πιο λιανά: Θα έκανε καλό σε ένα παιδί να του ξεκόψουμε ευθύς εξαρχής οτι ΔΕΝ υπάρχει Αη-Βασίλης; Και στη γιαγιά, στη φίλη, στο φίλο οτι το "ξεμάτιασμα" είναι μια ανοησία και μισή;
Δεν υπάρχει καθολικη απαντηση! Χρειαζεται ενα μιγμα ονειρου, παραμυθιου και ρεαλισμου, αλλα σε τετοιες δοσεις, ωστε να μην αποδυναμωνεται η κριση, να μη παραμορφωνεται η λογικη, αλλα και ουτε να αποστεώνεται το συναισθημα και η φαντασια.
Η εμπειρια του ζην, μας τα κανονιζει, φυσικα διαφορετικα για τον καθενα!
καλο κουραγιο! Αλλωστε η ζωη ειναι μαθητεια! Δεν ειναι συνταγη.
Και μια τρίτη: θα ήταν καλό να πούμε στον μελλοθάνατο από βαρυ νόσημα "άστο, δεν την γλειτώνεις με τίποτα;". Με αποτέλεσμα να πάψει να το παλεύει έστω και στη βάση μια "μαγικής" σκέψης που θα λέει "οχι, εγώ θα ζήσω";;;
κλασσικη περιπτωση μαγικης σκεψης ειναι η Cargo-Cult.
"....H «λατρεία κάργκο», (Cargo Cult) είναι μια θρησκευτική κίνηση και πολιτική στάση που απαντάται σε περιοχές οι οποίες ήρθαν πρόσφατα σε επαφή με τεχνολογικά ανεπτυγμένες κοινωνίες, και οι οποίες θεωρούν ότι μπορούν να αποσπάσουν τον υλικό πλούτο των κοινωνιών αυτών με «μαγική σκέψη» και μαγικές πρακτικές και τελετουργίες, πιστεύοντας εν τω μεταξύ ότι τα υλικά αυτά αγαθά προορίζονταν από τους θεούς και τους προγόνους τους γιαυτούς και μόνο... " from Wikipedia.
Οπως αντιλαμβανεστε οι προσφατη διακυβερνηση της χωρας μας αποτελει αντιπροσωπευτικη περιπτωση "Cargo Cult Governance". Nα μην εξηγω παραπερα! Η ομοιοτητα κανει μπαμ!
Εξαιρετικά ενδιαφέρον θέμα, αλλά μου λείπει ο χρόνος. Εν πάσει περιπτώσει, ο όρος μαγική σκέψη είναι ιδιαίτερα ποιητικός και μου αρέσει. Είναι όμως και αρκετά ασαφής. Αν έχω καταλάβει καλά, εδώ μιλάμε για την θέση των ψευδαισθήσεων στην καθημερινή μας ζωή. Το φεγγάρι όταν ανατέλει μοιάζει τεράστιο. Αν βάλουμε το αυτί μας σ' ένα κοχύλι ακούμε τη θάλασσα. Καθισμένοι στο ακίνητο βαγόνι μας στο μετρό κοιτάζουμε τους επιβάτες του διπλανού τρένου και ξαφνικά το τρένο μας μοιάζει να μετακινείται, ενώ μόλις έχει αναχωρήσει το διπλανό τρένο. Ο ήλιος ανατέλει από την ανατολή και δύει στη δύση, ενώ απλά η γη γυρίζει γύρω απο τον αξονά της. Ξεκουραζόμαστε ξαπλωμένοι στο κρεβάτι μας, ενώ περιστρεφόμαστε με τη γη γύρω απ' τον άξονα της, γυρίζουμε μαζί με τη γη γύρω απ' τον ήλιο και ταξιδεύουμε στο διάστημα μαζί με ολόκληρο το πλανητικό μας σύστημα με ιλιγγιώδη ταχύτητα (αν θυμάμαι καλά ~250.000 χλμ/δευτερόλεπτο), αφού ολόκληρος ο σπειροειδής γαλαξίας μας περιστρέφεται γύρω από το κέντρο του. Έχουμε την αίσθηση ότι είμαστε συμπαγείς και αδιαφανείς (έργο της ηλεκτρομαγνητικής δύναμης), ενώ οι πυρήνες των μορίων από τα οποία αποτελούμαστε είναι σαν ένας κόκκος άμμου στη σέντρα ενός γηπέδου με τα ηλεκτρόνια που περιφέρονται γύρω από αυτούς να βρίσκονται στις γραμμές του άουτ. Έχουμε πάντα δίκιο και οι άλλοι δεν μας καταλαβαίνουν. Ποιά είναι η ψευδαίσθηση; Ποιά είναι τα όρια της αντίληψης μας; Χωρίς να είμαι 100% σίγουρος μου φαίνεται πως απλά είμαστε ό,τι καλύτερο έχει μπορέσει να κάνει η φύση μέχρι τώρα με τον άνθρωπο. Σίγουρα μακρυά από το τέλειο, αφού τέλειο είναι το ακίνητο - το νεκρό.
Γερασιμε,
οπως την αντιλαμβανομαι την "μαγικη σκεψη" δεν εχει να κανει με ψευδιασθησεις, οσο με την πεποίθηση καποιου οτι με την σκεψη του και μονο μπορει να επηρεάσει, να αλλαξει δηλαδή την πορεια των φυσικων φαινομενων.
Αποτελει προγενεστερη διατυπωση της "θεωρίας Κοέλιο", (οτι οταν κατι το θελεις πολύ, το συμπαν θα συνοπωτησει και θα στο πραγματοποιησει) είναι πολύ προσφιλής στο New Age, που επικαλειται τη δυναμη της μαγικης σκεψης σε διαφορα πρακτικα προβληματα, οπως το να βρισκεις parking οταν πραγματικα το θελεις, ειναι πισω απο το voodoo, και πισω απο αλλα παρεμφερη.
Γεράσιμε, με πρόλαβες με το παράδειγμα της "συμπαγούς" υπόστασής μας. Δεν είμαστε καθόλου συμπαγείς. Ακόμη και το βαρύτερο μέταλλο είναι περισσότερο κενό παρά ύλη. Φανταστείτε έναν υποθετικό πλάσμα που μπορεί να βλέπει αυτό το κενό. Θα είμαστε σαν αέρας στα μάτια του. Οχι μόνο εμείς, το σύμπαν ολόκληρο.
Η συζήτηση ανοίγει σε άλλα πεδία. Αυτό που ρωτάει ο Anemos δεν είναι πρόβλημα Φυσικής αλλά Φιλοσοφίας. Η καρδιά της Φιλοσοφίας θα έλεγα.
Για την πλειονότητα των Φυσικών (και των υλιστών φιλόσοφων) η πραγματικότητα είναι μία και μοναδική. Ομως, δεν υπάρχει ένα ολοκληρωμένο σύστημα να την περιγράψει. Λείπει τουλάχιστον η περίφημη Ενοποιημένη Θεωρία (Unified Theory). Αυτό αφήνει περιθώρια για την ύπαρξη ακόμη και παράλληλων συμπάντων, που είναι πολύ δημοφιλή στην επιστημονική φαντασία.
Για την Ψυχολογία πραγματικότητα είναι ό,τι αντιλαμβάνονται οι αισθήσεις μας, ακόμη και μέσω "τρίτων". Ξέρουμε για παράδειγμα ότι η Αυστραλία υπάρχει ακόμη κι αν δεν έχουμε πάει ποτέ εκεί. Η Ψυχολογία αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο να υπάρχουν πράγματα που δεν αντιλαμβανόμαστε και ίσως να μην αντιληφθούμε ποτέ γιατί δεν ξέρουμε τι να κοιτάξουμε. Το ερώτημα πόσες είναι οι αισθήσεις έχει απάντηση "πέντε" όταν αφορά τον άνθρωπο. Υπάρχουν πλάσματα που αντιλαμβάνονται ηλεκτρομαγνητικά κύματα. Αλλά για τη μαγική σκέψη (και πολλά άλλα πράγματα) η ψυχολογία δεν έχει αποφανθεί οριστικά. Οχι αν υπάρχει, αυτό είναι δεδομένο. Αλλά πόσο υγιής ή αρρωστημένη είναι. Οταν "το σύμπαν συνωμοτεί για να βρω πάρκινγκ" άλλος ψυχολόγος θα το ερμηνεύσει ως παραίσθηση μεγαλείου και άλλος ως υπέρμετρη αισιοδοξία.
Ενταγμένο στην πραγματικότητά μας, μέσω της κοινωνικοποίησης, είναι και όλο το φάσμα δογμάτων, θρησκευτικών δοξασιών και προκαταλήψεων, από τα cargo culture ως το κεράκι στο εικόνισμα.
Ομως η πραγματικότητα των άυλων και άχρονων δυνάμεων, είναι ασύμβατη με την πραγματικότητα του εργαστηρίου. Γι αυτό το θέμα ανήκει στην καρδιά της φιλοσοφίας. Μια οριστική απάντηση είναι κρίσιμη για το μέλλον της κηροποιείας.
Τρέμω τη στιγμή που θα εμφανιστεί μια οριστική απάντηση. Σε οποιοδήποτε ερώτημα!
Φαντάζομαι ότι χρειάζεσαι μία οριστική απάντηση κάθε φορά που διασχίζεις κάθετα το δρόμο. Ερχεται αυτοκίνητο ή όχι;
Και μια ακόμη (ενδεχόμενη) απάντηση: Από τη στιγμή που "Κόλαση είναι οι Αλλοι" όπως έλεγε ο Σαρτρ, όλα τα ενδεχόμενα είναι ανοιχτά!
Οχι;
Μόνο που η δική μου οριστική απάντηση μπορεί να αναιρεθεί από την οριστική απάντηση του γκαζωμένου οδηγού που έρχεται από τη στροφή σκεπτόμενος "περνάει τώρα κανείς το δρόμο ή οχι;"
:-))))
Ανεμε, κι ομως εχουν δοθει οριστικες απαντησεις σε πολλα πραγματα. Σκεφτεσαι να μην υπηρχαν; Δεν θα ειχαμε εδαφος να σταθουμε, με ολα αμφιλεγομενα και με ολα να παιζονται. Ειναι το ιδιο τρομαχτικο με το να μην εχουμε πια ουτε μια ερωτηση να κανουμε, γιατι ολες θα εχουν απαντηθει.
Ναι, 'man gave names to all the animals'. Τα ζώα όμως το ξέρουν;
Τι θέλω να πω; Πως έχοντας και το μαχαίρι και το πεπόνι (επιστήμη και νόηση) εμείς ρωτάμε και εμείς απαντάμε (αορίστως ή οριστικά). Μήπως όμως τελικά ρωτάμε (από τον Διαφωτισμό και εντεύθεν) μόνο για εκείνα που επιδέχονται οριστικές απαντήσεις;
Αντρεα,
η διατυπωση μιας ερωτησης εμπεριεχει και το πλαισιο μεσα στο οποιο θα διερευνηθει και η απαντηση της. Προυπάρχει δλδ μια καποια θεωρια ηδη, την οποια με τη συγκεκριμενη ερωτηση θελεις να τεσταρεις.
Δλδ δεν ρωτας για κατι αν δεν εχεις φτιαξει πρωτα μεσα στο μυαλο σου για το πως μπορει να ειναι η απαντηση.
Η ερωτηση πχ αν τα UFO εχουν φτερα δεν εχει κανενα νοημα. Ρωταμε γιαυτα βρισκονται μεσα στον κοσμο και τα οποια εχουμε εννοιολογησει. Τις Οριστικες απαντησεις δεν τις γνωριζουμε εκ των προτερων. θα τις οριστικοποιησουν οι συνεχεις επαληθευσεις και επιβεβαιωσεις.
Βρίσκω πολύ ενδιαφέρον το θέμα που αναπτύσσεις εδώ Τάκη και δικαιολογημένα σηκώνει νομίζω ιδιαίτερη συζήτηση, αφού βλέπω πως υπάρχουν διαφορετικές ερμηνείες και αντιλήψεις επ’ αυτού .
Όπως εγώ το αντιλαμβάνομαι, η μαγική σκέψη είναι βασισμένη σε προλήψεις και δυσειδαιμονίες και αναπαράγεται καθημερινά μέσα από τυποποιημένες ‘μαγικές εκφράσεις και κινήσεις’ όπως ‘χτύπα ξύλο, ‘μακριά από μας’, ‘κούφια η ώρα’ κλπ. Είναι κατά κανόνα μία πλάνη που εισβάλλει στη συνείδηση αιφνίδια και επιβάλλεται σε αυτήν με απόλυτη βεβαιότητα, χωρίς εντούτοις να υπάρχουν οι απαραίτητες λογικές προϋποθέσεις και αντικειμενικές ενδείξεις. Θα έλεγα σαν μία ‘παραληρηματική πεποίθηση’ για τη διαμόρφωση της οποίας πρωτίστως ευθύνονται κυρίως συναισθηματικοί παράγοντες όπως οι επιθυμίες, ο φόβος, οι ενοχές, οι διαψευσθείσες ελπίδες κλπ
Η μαγική σκέψη υιοθετείται κατά κανόνα στην αντιμετώπιση μιας εξωτερικής πραγματικότητας, συχνά απειλητικής, συγκρουσιακής και κυρίαρχης για τον άνθρωπο. Απέναντι σε αυτή την πραγματικότητα η μαγική σκέψη προσδίδει, έστω και προσωρινά, ένα αίσθημα παντοδυναμίας στην προσπάθειά του να την ξορκίσει.
Την καταγωγή της μαγικής σκέψης την συναντάμε στην περίοδο που εκτείνεται από την γέννηση μέχρι τη συμπλήρωση του πρώτου χρόνου ζωής ενός βρέφους. Στην περίοδο αυτή οι επιθυμίες ενός βρέφους μπορούν να εκφραστούν μέσα από σωματικές εκδηλώσεις ‘μαγικές χειρονομίες, ηχολαλία’ οι οποίες αποκτούν νόημα εφόσον ο Άλλος τους αποδίδει κάτι τέτοιο. Με τον τρόπο αυτό, οι σωματικές ανάγκες του, άλλοτε αμέσως και άλλοτε πολύ νωρίτερα πριν καν το ίδιο τις εκφράσει, ικανοποιούνται από τη μητέρα του η οποία ερμηνεύει με βάση την επιθυμία της την ανάγκη του παιδιού. Αυτό προσδίδει στο παιδί το αίσθημα παντοδυναμίας, ότι δηλαδή κατέχει μαγικές ιδιότητες.
Κατά τον Λακάν, το ασυνείδητο είναι δομημένο γύρω από προαιώνια συμβολικά και μεταφορικά νοήματα που κρύβονται μέσα σε συντακτικά σχήματα, στη δομή του λόγου, της γλώσσας που μαθαίνουμε να μιλάμε από παιδιά κάτω από την επίδραση κοινωνικών αξιών και συστημάτων που περνούν κυρίως μέσα από την οικογένεια. Η μαγική σκέψη είναι μέρος της αναγωγής μας στην τάξη του συμβολικού.
Η ποίηση είναι προϊόν της μαγικής σκέψης;
1
Σκεφτόμουν αρκετά επί της μαγικής σκέψης και έβγαλα το εξής συμπέρασμα. Ότι αυτή μπορεί να είναι ένα επινόημα του Sartre ούτως ώστε με την ισχυρή προσωπική αντίδραση (του καθενός από αυτούς που την κάνουν - ακόμα και του ιδίου συμπεριλαμβανομένου) απέναντι της, από πείσμα, από εγωισμό, από ξεροκεφαλιά τελικά να καταφέρνει ο άνθρωπος ακόμα και τα πιο δύσκολα και φανταστικά πράγματα.
Αλλά αυτή μπορεί να είναι η λειτουργία αν θεωρήσουμε τη μαγική σκέψη ως επινόημα και όταν αναφέρεται στη δράση του υποκειμένου (δηλαδή όταν αφορά κάτι που κάνει αυτός που τη σκέφεται).
2
Όμως τελικώς δε παύει να υπάρχει η μαγική σκέψη ως τρέλα όταν αναφέρεται στη δράση του περιβάλλοντος προς το αντικείμενο.
Σίγουρα είναι δυσδιάκριτα τα όρια μεταξύ τρέλας και πίστης. Αλλά προσωπικά πιστεύω ότι καθημερινά συμβαίνουν μικρά θαύματα τα οποία αν δίναμε λίγη σημασία δε σημαίνει αυτό ότι απαραίτητα πιστεύει κάποιος στο Θεό, αλλά ότι μειώνει τον προσωπικό του εγωισμό και την ψευδο-πραγματικότητα ότι μπορεί να κάνει ο άνθρωπος τα πάντα. Κύριο αντικείμενο όλων των θρησκειών που αρχικά επιδίωξαν να δημιουργήσουν κάποιους κανόνες ηθικής ώστε να μη φάει ο ένας στον άλλο... (άλλο τι έγινε μετά).
Συμπέρασμα
Επομένως έχει σημασία η μαγική σκέψη σε ποιον αναφέρεται. Είναι δυο αντίθετες πλευρές του ίδιου νομίσματος. Συμπληρωματικές θα έλεγα.
Παιδιά οφείλω να ομολογήσω πως δεν γνώριζα καν την ύπαρξη 'μαγικής σκέψης'. Όπως επίσης πρέπει να πω πως η σχέση μου με κάθε τι μαγικό είναι μάλλον ανύπαρκτη. Με έκπληξη λοιπόν διαπιστώνω να υπάρχουν τόσες πολλές και μάλιστα διαφορετικές γνώμες για τη 'μαγική σκέψη'. Εάν, δε, ισχύει αυτό που λένε ότι 'αν όλοι σκέφτονται το ίδιο, τότε κάποιος δεν σκέφτεται ή κανένας δεν σκέφτεται πολύ', τότε θα πρέπει να συμπεράνω πως οι πολλές διαφορετικές απόψεις στο θέμα σημαίνει πως στους ΔΙΑΛΟΓΟΥΣ υπάρχουν πολλοί που σκέφτονται πολύ και κυρίως ξέρουν να συζητούν πολιτισμένα μεταξύ τους.
Μπράβο Τάκη, τα κατάφερες πάλι μια χαρά.
Συμφωνώ κι εγώ Κώστα και συνομολογώ την άγνοιά μου επί του θέματος της "μαγικής σκέψης". Ειδικά εδώ που έχουμε να κάνουμε με τον συνδυασμό δύο "άπιαστων" εννοιών, της σκέψης που είναι το ταχύτερο πράγμα στο σύμπαν (που κανείς δεν έχει μπορέσει να εξηγήσει πώς και γιατί δημιουργείται) και της έννοιας "μαγεία - μαγική" που χρησιμοποιείται από τις πιο υπέροχες στιγμές μας, ως τις πιο σκοτεινές & απόκρυφες.
Σήμερα κατάφερα να βρω πως σε μετέπειτα γραπτά του ο Σαρτρ ονομάζει τη μαγική σκέψη «ενδεχομενικότητα» (contingence). Αναλύοντας πως τα πράγματα δεν υπακούουν σε καμιά νομοτέλεια, καμιά λογική. Ο άνθρωπος, αδύναμος να διαφοροποιηθεί από αυτά, είναι θύμα της αδυσώπητης «ενδεχομενικότητας» (contingence) της ύπαρξης, καταδικασμένος να φτιάχνει ο ίδιος τη μοίρα του.
Και όπως γράφει ο συγγραφέας Κώστας Κατσουλάρης: "Εκτός από την έννοια της «ενδεχομενικότητας», την οποία αργότερα επεξεργάστηκε στο κυρίως φιλοσοφικό του έργο, ο Ζ.-Π. Σαρτρ εισάγει στη Ναυτία μια ακόμη σημαντική έννοια, αυτή της «περιπέτειας», ιδωμένης ως μιας μη πραγματοποιήσιμης δυνατότητας. Μερικά χρόνια μετά, στα Σημειωματάρια από τον αλλόκοτο πόλεμο (“drôle de guerre” ονομάστηκε η πρώτη φάση του πολέμου του 1939-45 εξαιτίας της ηρεμίας που επικρατούσε στο μέτωπο), αναλογιζόμενος τη δυσφορία του «Ροκαντέν του», θα παρατηρήσει: «Η περιπέτεια είναι ένα ζωντανό ον του οποίου η φύση είναι να εμφανίζεται μόνο στο παρελθόν δια μέσου της αφήγησης»".
Ενα υπέροχο, σημερινό κείμενο μαγικής σκέψης: Περί ουράνιας μηχανικής http://www.enet.gr/133460 του Ευγένιου Αρανίτση.
Με κάνει να σκέφτομαι πόσο μεγάλη ζημιά έχει κάνει ο κατα τα άλλα σπουδαίος Σαρτρ στον ψυχισμό μας.
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα μαγικής σκέψης θεωρώ την προπαγάνδα που γίνεται κατά καιρούς υπερ της άποψης ότι η οικονομία βελτιώνεται και όλα θα πάνε και ΠΑΛΙ καλά.
Αυτό συμβαίνει γιατί οι μεγάλοι οργανισμοί που κάνουν τις προβλέψεις είτε διαπλέκονται με κυβερνήσεις και οργανισμούς που έχουν συμφέρον να βελτιωθούν τα πράγματα είτε επειδή οι ίδιοι αυτοί χρηματοοικονομικοί οργανισμοί και επενδυτικές τράπεζες έχουν συμφέρον να "φτιάξουν" οι αγορές και να περάσει η κρίση.
Σε αυτή την περίπτωση όμως το παρατηρούμενο αντικείμενο εμπλέκεται με το αποτέλεσμα προκαλώντας πολλές φορές την τεχνητή βελτίωση του οικονομικού κλίματος λόγω του ότι όλοι αναπαράγουν τις απόψεις τους και υπολογίζουν τα ρίσκα με βάση τις απόψεις τους.
Κάτι σαν αυτοεκπληρούμενη προσδοκία. Και όμως είναι μια ακόμη μαγική σκέψη...
Θέλω να σας ευχαριστήσω όλους θερμά για τη συμμετοχή σας, να καλοσορίσω τους Balance και boukouvalas με τα πολύ ενδιαφέροντα σχόλιά τους και να ζητήσω συγγνώμη για την απουσία μου που οφειλόταν σε παροδική αδιαθεσία. Διαβάζοντας τα πολλά και διάφορα που μου γράψατε, μου ήρθε στο μυαλό ότι συχνά καταφεύγουμε στη μαγική σκέψη για να ...ξεφύγουμε από κάτι που μας πνίγει. Οι υπαρξιστές, με πρώτο τον Χάιντεγκερ, μίλησαν για την αιχμαλωσία μας στην "κοινοτοπία της καθημερινότητας", στον ασφυκτικό κόσμο των μικρών μας καθημερινών και μονότονων ασχολιών, που μας υποχρεώνει να σφιγγόμαστε και να καταπιεζόμαστε τόσο πολύ. Πώς να σκεφτείς σωστά όταν πνίγεσαι από υποχρεώσεις και παλεύεις μόνο για την επιβίωση χωρίς να έχεις καθόλου ελεύθερο χρόνο; Κυριολεκτικά αιχμαλωτιζόμαστε, διανοητικά, αυτοπεριοριζόμαστε και δεν βλέπουμε καθόλου πράγματα που είναι λίγο πιο μακριά. Υπάρχει νόημα και σημασία και πέρα από τον μικρό, υποκειμενικό μας κόσμο, αλλά δεν το βλέπουμε, χάνουμε την επαφή, φερόμαστε λες και δεν υπάρχουν. Και αφού χάνουμε την επαφή με κάτι που μπορεί να μας κρατήσει όρθιους (οι αρχαίοι Έλληνες φιλόσοφοι ονόμαζαν αξία αυτό το κάτι), η συνέπεια είναι βυθιζόμαστε στην απάθεια, στον τομαρισμό, στον ωχαδελφισμό, στην αδιαφορία και στην ανία. Όταν βρισκόμαστε σε αυτή την κατάσταση, είναι πολλές οι φορές όπου η σκέψη μας καθίσταται ουτοπική, ανεδαφική, αδύναμη, αν όχι και μαγική που λέει και ο φιλόσοφος.
Πολύ ενδιαφέρον άρθρο. Έχω την εντύπωση ότι και οι προλήψεις ανήκουν στο χώρο της "μαγικής σκέψης" ή κάνω λάθος; Για να μην αναφέρω και το πασίγνωστο "χτύπα ξύλο"!!! :-)